ఘటికాచలమాహాత్మ్యము/ద్వితీయాశ్వాసము

ఘటికాచలమాహాత్మ్యము

ద్వితీయాశ్వాసము

క.

శ్రీరమణిరమణపదాం
భోరుహయుగళాను[1]వేళభూషితహృదయా!
తారుణ్యవతీమనసిజ!
కారుణ్యకలాకలాప! ఖండొజిభూపా!

1


క.

అవధారు ధాతృనందనుఁ
డవిరళమధురోక్తి ననియె నాభృగుమునితో
నవదంతకుందకాంతులు
[2]సవరన చెక్కిళ్ల సాంద్రచంద్రిక లీనన్.

2


క.

హరిచక్ర మనెడు పురవర
మరిచక్రాభేద్య మగుచు హరిచక్రమొ నా
సురుచిర సుదర్శనప్రథ
కిర వగుచు రధాంగనామ హితగతిఁ దనరున్.

3


వ.

తత్పురంబునందు.

4


క.

గోవిందశర్మయనఁగా
గోవిందసమానుఁ డొక్క గోత్రాదేవుం
డావిష్కృతమేధానిధి
శ్రీవైష్ణవధర్మపారదృశ్వఁ దనర్చున్.

5


గీ.

తన సదాచార వినయ విద్యా దయాది
సద్గుణమ్ములు ప్రజలెల్ల సన్నుతింప

నతఁడు భద్రాంగి యను పేర [3]నమరు సాధ్వి
భద్రలక్షణమూర్తి నుద్వాహమయ్యె.

6


క.

ఆ లేమకు నుదయించిరి
నాళీకప్రభవనిభులు నలువురుతనయుల్
నాళీకవచను లర్చిత
నాళీకోదరులు సుజన[4]నయనాళీకుల్.

7


సీ.

ఆ కుమారులు [5]కృతాధ్యయనసంపన్నులై
తనకైన యాజ్ఞ యౌదల ధరింప
దివసాది లేచి నదీస్నాన మొనరించి
విమలదుకూలవస్త్రములు దాల్చి
యుచితాసనమ్ము [6]ననుండి లో నిండు ని
శ్చలమైననిష్ఠ నాచార్యుఁ దలచి
తిరపవిత్రంబును దిరుమణిఁ దిరుచూర్ణ
మును మేనధరియించి వినుతభక్తి
మించ సంధ్యాదివిధు లాచరించి తలఁపు
కరఁగి గీతల పఠియించి కాయమెత్తు
నతులవైష్ణవధర్మమో యనఁగ నతఁడు
వచ్చు జనులెల్లఁ బొగడ నివాసమునకు.

8


గీ.

అతని యర్ధాంగలక్ష్మి భద్రాంగి ద్వార
తోరణమ్ములు ధరియించి చేరవచ్చి
యడుగునెత్తమ్మిదోయి తీర్థాంబువులను
గడిగి తత్పాదతీర్థ ముత్కంఠఁ గ్రోలి.

9


క.

తిరుమణిపెట్టె కరమ్మున
గరమనురక్తిం ధరించి కైదండ మనో
హరుని నలరింప నభ్యం
తరమందిరమునకు నరుగఁ దనయులు భక్తిన్.

10

గ్రంథపాతం

సీ.

చేపట్టుచేసి [7]మ్రోల్చివరగల్గి చిగు
రరఁటియాకుల దొన్నియల ఘటించి
నారికేళ [8]ఫలాశనమ్ములు సవరించి
యాకుల నభిఘార మాచ[9]రించి
కఁకణ ఝణఝణత్కారముల్ విలసిల్ల
ఘలుఘల్లురని [10]పదాంగదము లులియ
బంగారు సరిగంచు రంగు [11]సుగ్గడితంపు
తెలిదువ్వటము [12]ఫెళఫెళల నీన
కదలు మెట్టెలకవ తాళగతుల మొరయ
నెయ్యమునఁ గొంగఱతివలందియ్యఁ బదర
కెంతయును దాల్మిమై రమాకాంతచెలువు
నింపుచెలి వగమీఱ వడ్డింపుచుండ.

16


సీ.

తునియ కొండొకటితో పెనగొను కరమాన్న
మొలిచిన పప్పు సద్యోఘృతంబు
కారంపుకూరలు చారులు శాకము
లంబళ్ళు పచ్చళ్ళు నానవాలు
వరుగు లప్పడములు వడియముల్ తేనియ
పాకముల్ [13]సిగరలు పాయసములు
కలవంటకములు బజ్జులు పిండివంటలు
చక్కెరజున్నురసాయనములు
పాలు ఫలములు నెడనీళ్ళు పానకములు
నూరుబిం డ్లూరుగాయలు తైరు శొంఠి
[14]పాంసులవణమ్ము జంబీరఫలరసములు
నించఁ దగు నీరుమో రారగించి లేచి.

17

గీ.

కరము లచ్ఛోదకమ్ములఁగడిగి వార్చి
తులసిరేకులు సేవించి కళుకుపచ్చ
డాలుతిన్నె వసించి బాగాలు ధవళ
నాగవల్లిదళంబు లందఱకు నొసఁగి.

18


ఉ.

ఆ యతిథివ్రజం బనిచి యంచితభక్తినియుక్తి బాలరా
మాయణమున్ బఠించి తెలనాకులతోఁ గపురంపుబాగముల్
జాయ యొసంగఁగా ముఖవిలాస మొనర్చి రమేశు[15]సత్కథల్
పాయకవించు నా ఘనుడు ప్రత్యహ మిట్లు చరించు ధన్యుఁడై.

19


క.

తరళ యనంగ నొకానొక
తరళవిలోచన తదార్యదంపతిసేవా
తరలమతిఁ దద్గృహమ్మున
దరలక వర్తించు నెంచఁదగువర్తనలన్.

20


క.

[16]వఱువాత లేచి యాబుధ
వరు వరవుడుఁ [17]బోల్పఁదగినవా రెవరన శ్రీ
వరుఁగీర్తింపుచు వాకిలి
వరుసన్ ముంగిళ్ళు దుడిచి వారనిభక్తిన్.

21


క.

గోమయగోముఖకలన
శ్రీమెఱయఁగఁ బంచవర్ణరీతుల మ్రుగ్గుల్
ప్రేమ నలుగడల నించున్
వేమరు తరుణీజనంబు విస్మయ మందన్.

22


క.

వాఁకిటికి వచ్చు సతులం
గైకొని వినయావలోకగతి నలరించున్
శ్రీకార్య[18]పరులకు నమో
వాకం బొనరించు వికచవదనాంబుజయై.

23


శా.

అయ్యమ్మంచుఁ దదార్యదంపతుల నెయ్యంబొప్ప సేవింపుచున్
వ్రయ్యల్గా సకలాఘముల్ హరివినిర్మాల్యంబు ధమ్మిల్లసా

హాయ్యంబొంద ముకుందదాసజనశేషాన్నంబు [19]క్షుత్కీలసా
న్నాయ్యంబై యలరం జరించుఁ జెలి యానందంబున న్నిచ్చలున్.

24


క.

ఈరీతి నామహాత్ము న
గారమ్మున సంచరించుకారణమున నా
నారీమణికిఁ బురాకృత
ఘోరాఘుములూడె మిగులఁగూడెన్ శుభముల్.

25


శా.

ఆచెంత న్వసియించు భూసురుఁడొకం డౌదార్యకర్ణుండు రే
ఖాచేతోభవమూర్తి కాంతిజితరాకాకోకవిద్వేషి వి
ద్యాచాతుర్యఫణీశదేశికుడు ప్రేమాయత్తచిత్తుండు త్ర
య్యాచారాచరణప్రచారి హరిశర్మాఖ్యుం డుదారోన్నతిన్.

26


సీ.

కలికిప్రాయంపురాచిలుకబాబాలూను
[20]మీనుటెక్కియపు తెమ్మెరలతేరు
నరవిరి విరిమొగ్గ శరముల కిరవగు
చిగురల్లికల తెల్ల చెఱకువిల్లు
తేనియబాష్పంబునూనియ జిగిజిమ్ము
తమ్మిపూరెమ్మ దోదుమ్మికత్తి
[21]చల్వ జెల్వగు నల్లకల్వలఱేకుల
చికిలిసంతనవింతచిలుకుజోడు
[22]లేకయుండిననేమి నాళీకలోచ
[23]నాజనానూనమానద నవమనోజుఁ
డనఁగ కనుపట్టె భూ[24]దేవతాత్మజుండు
వలపు చెలువొందు నిండుజవ్వనమునందు.

27


సీ.

నునుపుగా దువ్వి వైచిన శిఖాబంధంబు
ఘనలీల నవటుభాగమున వ్రేల
[25]మేలిమి నిద్దంపు జాళువాపోగులు
చికిలి లేఁజెక్కులఁ జిగిదొలంగ

ధవళయజ్ఞోపవీతములతేటలు దుకూ
లోత్తరీయద్యుతి [26]నొత్తి కలయ
వెలిదమ్మిరేకుల వికవిక నగు నూర్ధ్వ
పుండ్రంబు నుదుటిపై మురువు జూప
జిలుగు నీర్కావిదోవతిచెఱఁగు చరణ
నఖర ముఖ రమ కాచ్ఛాదనమ్ము గాఁగ
కొదమప్రాయంపు మేనినిగ్గులు కడాని
పొళ్ళ వెదఁజల్ల విప్రుండు పురిఁజరించు.

28


గీ.[27]

 [28]వీటివిటకోటి భ్రమయించు లేటిచూపు
వలపునాడుల గని తలవాంచు నతఁడు
దైవకృత మెట్టిదియొ కాని తరళఁ జూచి
తరళతరచిత్తవృత్తియై తత్తరించు.

29


క.

ఏచిన మోహము [29]చే నతఁ
డాచెలిచెలువంబుఁ దలఁచి [30]యాచరితత్ర
య్యాచారనిత్యకృత్యుం
డై చేతోజాతదళల నలజడిఁబడుచున్.

30


క.

మక్కువ తమకము తరితీ
పక్కర నివ్వెరగుగాఁగ [31]నద్భుతము భయం
బెక్కుడు తమి వేగిరపా
టొక్కట రాగమునఁ బోర హోరాహోరిన్.

31


మ.

సిగదువ్వున్ ముడివైచు దువ్వుమఱియుం జేదోయి బిట్టెత్తుచున్
బిగియన్నిక్కుచుఁ బెక్కుచేష్ట లొలయన్ బెట్టావలించు న్నఖా
గ్రగతిం [32]జీరి తటుక్కునన్ బయిఁబడన్ ఘర్మాంబువుల్ జిమ్మచున్
వగగా [33]వగ్గము నుగ్గడించు ఘనరావస్ఫూర్తి కంఠధ్వనిన్.

32

క.

జమిలి తెలిజన్నిదంబులు
సమములుగా బట్టి [34]వ్రేళ్ళసందున దువ్వున్
భ్రమసి తనపెదవి తానే
చిమచిమ మన [35]నొక్కుఁ [36]జొక్కుఁ జెలిగని మ్రొక్కున్.

33


క.

 ఇటువలె తనుజూచిన య
ప్పటనుండియు నతఁడు భావభవసాయకలం
పటమానసుఁడై [37]దిట చెడి
చిటిపటి నునువలపువలలఁ జిక్కుటకతనన్.

34


క.

చిత్తంబు కరఁగి కరుణా
యత్తమతిం తెలియ సజ్జనాచారముతోఁ
బొత్తుడిగి మరుని చివురుం
గత్తికి లోనయ్యె నయ్యగారని ప్రేమన్.

35


సీ.

నునువెండికడియముల్ మినుమినుక్కన సారె
కును దువ్వి పంకించి కొప్పువెట్టు
గబ్బిగుబ్బలు బైలుగాఁగఁ బైటచెఱంగు
జాళించి సవరించు సారెసారె
కప్పుదంతపుడాలుగార్కమ్మ తళ్కుట
ద్దము జూచి నాభి యందముగ దిద్దు
పనిలేనిపని కనుంగొను నేటవాలుగ
వాలుగన్నుల గరువమ్ము వొదల
ముద్దుముద్దుగఁ గడప్రొద్దు పొద్దు వన్నె
పుట్టములుగట్టి చిటిపొటి పూతసొమ్ము
వెట్టి మట్టెల రవళి కన్పట్ట తిరుగు
చిరుగుసిగ్గున పొరుగుభూసురుని యెదుట.

36

క.

వారిరు[38]వురు నిటు వలపుల
కోరిక లీరికలు గొనగఁ గుసుమశరకర
[39]స్ఫారధనుర్ముక్తశరా
సారవిమూర్ఛితమనోంబుజాతద్వయు[40]లై.

37


క.

విద్దెయుఁ గులమును శీలము
పెద్దఱికము గట్టి[41]పెట్టె విప్రుఁడు గడుసై
పెద్దల[42]పను పిలు వాటిక
సుద్దులు జల మెత్తుటయును సుదతియు మఱచెన్.

38


క.

ఇత్తెఱఁగునఁ జెలిహత్తుక
చిత్తజరణకేళి [43]బాళిఁజిక్కి ధరాదే
వోత్తముఁడు క్రీడసల్పఁగఁ
దత్తనుమధ్యకును నేను దనయుఁ డనగుచున్.

39


క.

బాలోచితకృత్యంబుల
మేలిమి జనయిత్రి మైత్రిమీఱఁగఁ బెనుపన్
నాలుగునైదుశరత్తుల
బాలుఁడనై గోముమీఱ బ్రబలుచునుండన్.

40


క.

ఇనరుచులవేడి వడదా
కిన ఘన[44]పదలక్ష్మిమేన కలిగింపఁగ వా
డిన వనజాతదళమ్ముల
యనఁ దుములంబగుచుఁ బర్వె నంభోదంబుల్.

41


గీ.

ఎలమి నిన్నాళ్ళు సైచితి నింకనైనఁ
బుచ్చుకొన్నట్టి యప్పిచ్చి పొమ్మటంచు
హరిహయుఁడు భాను జుట్టిన గురి యనంగ
భీషణాటోపతను పరివేష మడరె.

42

క.

ఇల నెమ్ముల నాడింపఁగఁ
దొలకరి నట్టువ కొలంపుదొర యెత్తిన చే
నలరెడుపుత్తడిబెత్తనఁ
దళుక్కుమనెఁ దీగమెఱుపు ధనదాప్తు దెసన్.

43


గీ.

సమయవీరుఁడు వేసవి శత్రు దోల
నించు [45]సింహనాదమనఁగఁ జంచలించు
పాంథతతి గుండె [46]ఫక్కున బగుల మొగిలు
ఘుమఘును నురిమె దిక్కులు ఘూర్ణిలంగ.

44


గీ.

తగిలి తనవారి నెదురు చాతకగణంబు
రాలఁగొనిరువ్వె మేఘుఁ [47]డౌరా యనంగ
స్థిర ననంతాబ్జగేహపూజించు విరుల
కరణి జలజల మని వడగండ్లు రాలె.

45


క.

ఉడుపథ మను మఱ్ఱిం గడు
నెడ[48]విడి వడ డిగిన యూడ లివియన ధారల్
బెడిదముగ నంబుదంబులు
జడిగొని వర్షంబు గురిసె జడధులు పొంగన్.

46


సీ.

అత్తఱిఁ గౌండిన్యుఁ డనుమౌని [49]యమలవి
జ్ఞానమానసుఁడు సచ్ఛాత్రుఁ డగుచు
తీర్థసేవాకాంక్షఁ దిరుగుచు ఘనదైత్య
చక్రమౌ నాహరిచక్రమునకు
జనుదేర గోవిందశర్మ యెఱింగి యె
దుర్కొని యింటికిఁ దోడి తెచ్చి
పుత్రులు దానును బొలఁతియు నర్ఘ్యపా
ద్యమ్ము లొసంగి సాష్టాంగ మెరఁగి

ఘోర దురితాబ్ధిఁ దరియింప నేరకున్న
కలుషమానసునకు నాకు [50]2గలిగెఁ దేవ
పుణ్యఖనినైతి శోభనంబులు ఘటిల్లె
గుడిసె పావనమయ్యెఁ గోర్కులు [51]ఫలించె.

47


గీ.

అని సుధారసరూపంబులైన భోజ
నముల [52]దృప్తినిఁ జేసి యో యమివరేణ్య!
వానకాలంబు చరియింప వశము గాదు
నిలువగాఁదగు రెన్నెల్లకొలది యిచట.

48


మ.

నను మీదాసుని వేఱు సేయక మునీంద్రా! నాకు నీకోర్కె యిం
డనుచున్ వెండియు మ్రొక్క నియ్యకొని నెయ్యంబొప్ప గోవిందశ
ర్మను రారమ్మని వైష్ణవాగమకథామర్మార్థ మేసంవిధం
బని బోధింపుచుండెఁ గొన్నినెల లయ్యారణ్యకుం డచ్చటన్.

49


క.

యమిసార్వభౌమ! నాభా
గ్యముకతనన్ డింభకుండనై యుండి[53]యుఁ ద
ద్విమలాగమతత్త్వశ్రవ
ణమనీషాసక్తి మిగుల నామదిణ బొద[54]లన్.

50


సీ.

ఆ మహామహులు నన్నత్యంత దయఁజూపు
చూపులఁజూచి నా చుంచు కేల
దువ్వుచు లేఁజెక్కుదోయి యంటుచు ముద్దు
ముద్దుగాఁ బిలిచి నన్ ముద్దుగొనుచు
తిరుమణిదిద్ధి యిత్తెఱఁగున మిక్కిలి
యాదరింతురుగాని యవలబొమ్మ
టంచు బల్కరు తల్లిపెంచుమోహం బెచ్చ
[55]కాకలి దప్పియు లేకపోగ

నేను తమతోడిదే లోకమై నటింప
మమత యెట్టిదొ కాని యమ్మౌనివరుఁడు
నన్ను సుదర్శనశంఖచిహ్నములఁబాత్రుఁ
జేసి మంత్రోపదేశంబు సేసి మఱియు.

51


గీ.

అచటఁ గొన్నాళ్ళు నిలిచి [56]యయ్యార్యమణికి
నన్నియునుఁ దెల్పి కౌండిన్యుఁ డరుగునంత
దైవకృతమునఁ దనతల్లి తనువుఁ దొరఁగి
చనుటయును నేను గోవిందశర్మ [57]కెరగి.

52


చ.

దళితవికార! దేవరకు దాసుఁడనౌట ఘటిల్లె నామదిం
దెలివియొకింత మీయనుమతి న్వనసీమఁ దపంబు సేయఁబో
వలయు ననుజ్ఞ యిండు భవవారిధి దాటు నుపాయ మేగతిం
గలుగదు కాన నామనవి కాదన కానతి యియ్యఁగాఁదగున్.

53


క.

అని యాతని యనుమతిఁ గై
కొని దినదినగమనమునను [58]కుధరతతులలో
ఘనమై నిలపాదప[59]తతి
ఘనమై యిలమాద్రిమీఱు ఘటికాద్రితటిన్.

54


క.

చపలతఁ బొందక శీతా
తపవర్షాబాధలకును దైన్యపడక యేఁ
దపమాచరింప హరి యా
తపమునకు న్మెచ్చి కరుణ దై వారంగన్.

55


సీ.

చపలాభమైన పచ్చని దట్టి కటిఁగట్టి
కరముల శంఖచక్రములఁ బట్టి
గరుడపచ్చలచాయగల కాయ మొప్పంగ
చలి వేడి వెలుఁగుచూపులు చెలంగ

వనధికన్యక నెయ్యమున నిండు కొలువుండు
వత్స [60]సౌధమున శ్రీవత్సమలర
హారకిరీటమంజీరాంగదోదార
మణికాంతి దిశల [61]నామనిగఁ బర్వ
తార్క్ష్యుపై నెక్కి శౌరి ప్రత్యక్షమగుచు
రభసగతి [62]నేగ నిందిరారమణుమూర్తి
గానఁజాలక నిజముగాఁగందుననుచు
ఘోరతపమూన నపు డశరీరవాణి.

56


క.

ఎంత తపమాచరించిన
నింతకు మిక్కిలి శుభమ్ము లీజన్మమునన్
వింతలు డింభక విను జ
న్మాంతరమునఁ గల్గుఁ దథ్య మనియె మునీంద్రా!

57


మ.

అనిన న్మంచిది యందు కేమియని జన్మాంతంబు పర్యంతమీ
తను వేలాయని యోగసంగతిని గాత్రంబు న్విసర్జించి యా
వనజాతోదంభవనందనుంఁడనయి దివ్యన్మూర్తిఁ గైకొంటి స
జ్జనసాంగత్యమహత్త్వ మిట్టి దని యెంచంగూడునే యేరికిన్.

58


క.

అన విని భృగు వానారదుఁ
గనుఁగొని విను జనులకొంగు కనకము విద్యా
జనకము నగు పుణ్యకథన్
వినిపించితి రద్భుతంబు వింటిన్ మంటిన్.

59


క.

ఘటికాచలవృత్తము
స్ఫుటముగ భవదీయసూక్తిసుధ శ్రుతియుగళీ
పుటములు నిండఁగ జిలుకుచు
ఘటియింపు ప్రమోదరీతి కమలజసూతీ!

60


సీ.

అన విని భృగుమౌనిఁ గనుఁగొని కల్యాణ
కరణంబు హరిభక్తి కారణంబు

నౌ ఘటికాద్రిమహాత్మ్యంబు గణుతింప
గాలేరు పరుమాణుగణము లెన్న
గలవారలైనను గావున నాయెఱిఁ
గినయంత యెఱిఁగింతు [63]వినుము వనజ
నాభుఁ జూడంగ గోరి నలినాప్తతేజులు
సప్తసంయములు ప్రశస్తమూర్తు
లాదిచాక్షుషమన్వంతరాంతమందు
నర్ణవములెల్ల నొక్కటియైనవేళ
నేకశృంగమహామత్స్యమై కడంగి
హరి వివస్వత్తనయుఁ గావఁ గరుణఁబూని.

61


గీ.

అఖిలమును మేదినీరూపమైన యోడ
[64]లోన నిండించి వాసుకి దానినంట
గట్టి యే గట్టుఱేని శృంగంపుఁ బుట్ట
బెట్టెఁబోలెడు నెర తేనెపెర తెఱఁగున.

62


గీ.

గగనగంగాతరంగసంగతములైన
శ్రీకరము లే నగేద్రంబు శిఖరసీమ
[65]క్కగమితోడ చెండాడు దిక్కు లనెడు
[66]ముదిత లొగిఁజల్లు తెలిమొల్లమొగ్గ లనఁగ.

63


క.

వరకవినుతజీవనతన్
సరసులు సరసులబెడంగునం దగు విద్యా
ధర గరుఁడోరగ కాంతలు
హరిఁ బాడుదురే నరేంద్ర మం దనిశంబున్.

64


గీ.

వెలలు మించిన మానికమ్ములు ధరించి
పునుఁగు కస్తూరి కర్పూరమును జవాది

పూసి హిమవారి దోగుచు వాసికెక్కు
రాజులో యన నందలి రాలు దనరు.

65


క.

చేరువ నెల జింకకు నా
హారమిడ నెలవిపూరియందించు దయో
దారత నే గిరిహరిణము
లారయఁగా బంధుభావ మట్టిదయ దా!

66


క.

మెండఁగు తాలిమి నెందే
నుండి తపం బాచరించి యుగ్రునితోడన్
భండనము చేసి వాసిగఁ
బాండవమధ్యముఁడు [67]పొందె పాశుపతంబున్.

67


వ.

ఆ శతశృంగశిఖరిరాజమ్మున రాజీవకుముదరాజివిరాజమానామంద
నిష్యంద మకరందధారా పునఃపునరేధితాంబుపూరంబును చరదురు
ద్విజవ్రజ గరుత్పటల జాతవాతోద్ధూత ప్రసూనానూన పరాగ
స్థగిత తటంబును చటులోత్తుంగ తరంగ ఘుమ ఘుమోద్భటా
రావ వ్యాప్తపరిసరంబును నిజత్రోటికాపుట విదళిత మృణాళనాళ
[68]కబళనాసక్త సంచరన్మరాళ సారసాది నానావిధ పక్షిసంకు
లంబును నగు నొక్క సరోవరంబు గాంచి తదుదంచితస్థితికి హర్షించి
యనూనస్నానపానానుష్ఠానవిధానమ్ములకు నిధానమ్మగునని యెంచి
తదీయతటాంచిత వివిక్తస్థలంబున నిలిచి నిత్యకృత్యములు దీర్చి
మౌనధ్యానమానసంబు మీఱఁ గుక్కుటాదిమయూరాంత నిగమ
నియమాసనమ్ముల నియతాత్ములై నిలిచి [69]యేకాక్షరప్రాణా
యామపరత్వంబునం జేకొన్న యింద్రియాదులం దొలంగించి
కాంచనకాచంబులందు మానసం బేకమ్ముగాఁ జేసి మమతలు
గోసి సుషమ విశోక జ్యోతిష్మతి విషయవృత్తియు ననం బ్రసిద్ధం
బైన ధారణాత్రితయంబును తమకు సర్వార్థసాధకముగా గొని
కామగతిఁ గట్టిబెట్టి నిజదాసజనతాపపాపత్రయచయమ్ముల నడుగక
[70]నడుగబడజేయు నడుగుదమ్ములును [71]మన్నుమిన్నునిండియ
నిగ్గు లగ్గలంబుగాఁ బిక్కటిల్లు చక్కని చిక్కని చొక్కపు పిక్కలును

సంచత్కాంచనరంభాస్తంభగంభీరప్రజాప్రవాహంబుజారు నూరు
యుగళంబును [72]చిరత్నరత్నప్రభాంచితకాంచనమేఖలా పరివృతా
చలనితంబప్రత్రిబింబం బగునితంబంబును నంబుజాత [73]తనూజాతునకు
మాతయైన నెత్తమ్మికిం బోల్కియై మిక్కుటంబైన పొక్కిలి
యును సురగరుడోరగ కిన్నర గంధర్వ సిద్ధ సాధ్యఖేచర చారణ
విద్యాధరాదులు సంచరించునంబరంబు మధ్యంబుగాఁ జేయు మధ్యం
బును వైజయంతీలలంతికాకమలకౌస్తుభరత్నశ్రీవత్సవిరాజితం
బగు వత్సంబును దర్పితౌద్ధత్యదైత్యదానవచ్ఛిదావినోదకరంబు
లయిన కరంబులును నిజదాసజనావనాభిముఖంబయిన ముఖం
బును నవార్య మాధుర్యం బయిన మావిలేఁజిగురు నధరంబుగాఁ
జేయు నధరంబును నాయతంబగు జాంబూనద హ్రదంబు సోయగంబు
నకుఁ [74]దావకంబై యున్న యున్నతనాసయును నరవిందేందిర
[75]కొక వింతకాంతిఁజూపు చల్లనినిడువాలుజూపులును నెక్కువ
కళలుజిందు నిందుఖండంబులంజెక్కివైచు చొక్కంపు చిక్కిలి
లేఁజెక్కులును నూతన కైతక గర్భదళ [76]విభాళంబయిన
ఫాలంబును చిరత్నరత్నఖచితోదారకోటీరప్రభాంగంబై రంగుమీఱు
నుత్తమాంగంబును గల యిందిరాసుందరీమనోహరుండగు హరిని
నానందంబుతో డెందంబునంబొందుపఱచి చంచలతయు వేసటయు
లేక తపంబు సేయునయ్యవసరంబున.

68


సీ.

పగడంపుమంకెన జగడంబు సేయు డాల్
పగడంపు సోగకంబముల మీద
నిగుడంబుజమువంటి నిగనిగ విడికెంపు
పువ్వులు పచ్చరాబోదెనూదు
పోడిమగరాచందుకొడిగ నంటినజాతి
రేజోతి రాగోడ జాజుటాకు
జేకొను హొన్నుకాసియతీఁగె మోడి ప
నుల చిత్రపటముల తళకు వెలసి

కళుకు బంగారు ఱేకుల కులుకు మీఱి
బెళుకు తెరమానికపు జగతులను సోయ
గంబు నింబగు వైజయంతంబులోన
నిండుకొలువయి యుండి నాఖండలుండు.

69


ఉ.

చారుఁడొకండు ఘర్మకణజాలము ఫాలము మోచి పాదముల్
మేరగ ధారగాఁగురియ మేనువడం[77]కఁ గడంక నిల్పు దౌ
వారికకోటి దాటి కయివారపువారి వదల్చి కిన్నరీ
చారణగానము ల్గలఁచి సమ్ముఖమంది భయమ్మునొందుచున్.

70


ఉ.

చేరఁగవచ్చి మ్రొక్కి సురశేఖర! దివ్యకిరీటకోటిమం
దారనగప్రసూన రసధౌతపదాంబుజ! దానవచ్ఛిదో
దారశతార! మీరనుప ధారుణికింజని యొక్కవింత నే
నారసివచ్చినాఁడ భయమయ్యెడుఁ దెల్పగ సామిసన్నిధిన్.

71


సీ.

ఈవఱకును సామియిచ్చలోఁ జరియించు
మన్ననపురుషులు మాన్యచరితు
లల భరద్వాజ కళ్యప గౌత మాత్రి కౌ
శిక జమదగ్ని వసిష్ఠమునులు
పరమ పతివ్రతాభరణమైన యరుంధ
తీరమణియు నతితీవ్రనియమ
పఠతమై శతకూటపర్వతేంద్రమున న
త్యుగ్రతపస్థితినున్నవారు
నాకమో యటు గాకున్న నలినభవుని
లోకమో కాక స్మరవైరిలోకమో ము
కుందలోకమో వారల ఘోరతపము
పాకమునకు ఫలంబు త్రిలోకనాథ!

72


గీ.

మఱుఁగువెట్టక వెఱవక మఱుపులేక
కన్నకార్యము మఱి విన్నకార్య మెల్ల

విన్నపమొనర్పఁగా నీతి వేగరులకు
చిత్త మిఁక దేవరపరాకు సేయఁదగదు.

73


చ.

అనవుడు గుండె ఝల్లనఁగ నాదివిజాధిపుఁ డొక్కభృత్యునిం
గనుఁగొని రంభ నూరుజితకాంచనరంభను తోడిదెమ్ము పొ
మ్మనఁ జని యంతయుం దెలుప నాచెలి వార్తలు వేడ వాఁడు నే
విన మఱి [78]యేగుదేరి యొకవేగరి బాగఱి వేగకృద్గతిన్.

74


గీ.

వచ్చి విచ్చలవిడి కొల్వువారినెల్లఁ
దలఁడనుచుఁజొచ్చి దొర చెవిదండఁ జేరి
పలికె నేమేమొ నా కేమి తెలియదబల
పిలువుమన వచ్చినాడ రావలయు ననుడు.

75


సీ.

చల్లని పన్నీట జలకంబు [79]లారిచి
చెంగావిపావడజిగిబెడంగు
వెలికిఁ గ్రమ్మగ జిల్గు వెలిపట్టు కటిఁగట్టి
కప్పురమ్మున తిలకమ్ముదిద్ది
కమ్మని తావులు కడలంట కొప్పున
మందారకుసుమదామములు చెరివి
తనువు పంకజగంధమును [80]బూతజవ్వాది
తావియునొండొంటిఁ ద్రస్తరింప
రెప్పలకు కొంత జిలిబిలిరేక [81]గూర్చి
వెన్నెలల పంటయౌహారతతి గబ్బి
గుబ్బచన్నులపైఁ జెన్ను గులకరింప
[82]తొలకరి మెఱుంగు నామేను తులకరింప.

76


క.

కలువల చెలి మేనల్లుం
డల [83]పింతయు లేక వీఁక నార్చినరీతిన్

పలక మగరాలరతనపు
కళుకుల మొలనూలి చిరుతగంటలు మ్రోయన్.

77


క.

కనకస్తంభస్తంభన
జనకములై హస్తిహస్తసారహరములై
యనఁటుల మీఱెడి యూరుల
మినుకులు మిన్నెల్లఁ [84]బర్వి మిలమిలలీనన్.

78


గీ.

మంజుశింజిత మంజీర కంజరాగ
రత్నరుచి త్రోవకును రాగరసము నింప
మెల్లమెల్లన నడచునో [85]మెట్టెదోయి
కదలి ఘలుమల్లుమని తాళగతుల [86]మొరయ.

79


ఉ.

కీరమొ? కాక చిల్కతురికీదొరరాణిధరించు మౌక్తికా
హారమొ? పాకజిజ్జియవిహారమొ? [87]పార్వణచంద్రచంద్రికా
సారమొ? చంచలారుచులసారమొ? యౌర! యటంచు చూపరుల్
సారె నుతింప నంచనడలన్ సకివచ్చె బలారిచెంతకున్.

80


క.

వచ్చిన యచ్చరఁజూచి వి
యచ్చరులచ్చెరువునొంది యతనుని శరముల్
విచ్చలవిడి వడి గాడఁగ
నచ్చెలి చెలువంబు వొగడి రతిమోదమునన్.

81


సీ.

పులుదిండిఱాల సొంపులునింపు నెఱికురుల్
తేగడ నెలవంక దిద్దునుదురు
రేక చీఁకటిమూక సాకు కన్బొమ్మలు
కలువల వలపించు కన్నుదోయి
సంపెంగయలరువాసన కాసయగు నాస
చికిలియందఁపు ముద్దు చెక్కు దోయి
సావితేనియ బావిదీవియౌ కెమ్మోవి
మొల్ల మొగ్గల వెదజల్లు రదము

లతను వలమురి మురిపెంబు నలము గళము
నలరుఁ దీవెలఁ గెలుచు చేతులును కుంద
[88]నంపు గిండ్లను గదుము పాలిండ్లు మింటి
నంటయిన లేఁతకౌను నీనాతి కలరు.

82


గీ.

యువమనో[89]మీనములఁ బట్టదివురు మరుని
చేతి నీలఁపుఁ గాలఁపుఁ [90]జివ్వ యనఁగ
జంటవాయని కఱచీమ చాలనంగ
తీరు మీఱె నయారె యీనారి యారు.

83


క.

చక్రము భ్రమ కిరవయ్యెన్
చక్రము తుత్తునుక లయ్యె శక్రవిజయ ని
[91]ర్వక్రసహాయంబగు నీ
చక్రపయోధరనితంబచక్రము [92]తొడరన్.

84


క.

చొక్కపు ముత్తెమ్ములతో
చుక్కలతో మిగుల నీడుజోడాడుచు సొం
పెక్కెడు పదాబ్జ నఖరము
లిక్కొమ్మల మిన్న చెలువ మే మనవచ్చున్.

85


గీ.

వనిత వీనులు శ్రీవైభవంబు నొంద
వాసి జిక్కి తదీయ విలాసదర్ప
ణంబులై ముద్దు చెక్కులందంబు నొందె
కానిచో నిట్టి చెల్వ మెందైనఁ గలదె?

86


సీ.

మగువ నెమ్మో మబ్జమహిమచేఁ దనరారు
కన్నులు రాజీవకలనమీఱు
[93]నాతిచూపులు కాండజాతకౌతుకమందు
కంధర జలజ విఖ్యాతిఁ జెందు

కలికి చన్నులు మహోత్పలకోరకత మించు
నాభి సారసమహోన్నతి వహించు
కలకంఠి కౌను పుష్కరతేజమునఁ బొల్చు
లలితాంఘ్రి వనజపల్లవతఁ దాల్చు
అహహ! శతపత్రగంధినిల్వంతయును సు
వర్ణకమలాకలాభిరూప్యంబు గాంచు
ముదితమాత్రంబె తలప నీ మోహనాంగి?
పచ్చవిలుకానిచిలుకసామ్రాణి గాక.

87


సీ.

తలఁకి భంగంబునందకపోవు టది యెట్లు
రమణి పొక్కిలిసాటి రాఁదలంచి
కడు విచ్చి గొందుల నడఁగకుండుట యెట్లు
చెలి ముంగురులరంగు చెనకఁదలఁచి
పలచనై వెలవెలబాఱకుండుట యెట్లు
పొలఁతి కెమ్మోవితోఁ బోరఁదలఁచి
లాఘవంబేది వ్రాలకపోవు టది యెట్లు
బాలచూపుల సరిపోలఁదలఁచి
సారసరసీతమస్సుధాసారవిశిఖ
వార [94]మౌ రౌర! యఖిలైకవర్ణనీయ
కలన చెలువొందు లలన యంగములతోడ
నెంచి చూచిన నెందైన నీడు [95]గలదె?

88


సీ.

కపురంపు నునుగ్రోవి కస్తూరి నెత్తావి
జిగమించు చికిలి లేఁజిగురు [96]మావి
మోహాంబునిధినావ ముత్తియమ్ముల [97]కోవ
మోహనశాంబరీమూర్తిచేవ
[98]వలపులతరితీపు నెలఱేని కళప్రాపు
వలఱేని యాఱవ కలికితూఁపు

పసిడిశలాక లేఁబ్రాయపుటఱ్ఱాక
మిసమిసమించు క్రొమ్మించురేక
కళుకు రతనాల [99]తేట [100]బంగారుమూట
పలుకుచెలి చేతిచిలుక మవ్వంపుమొలక
కంతు పట్టపుదంతి సేవంతిబంతి
కలికిజక్కవచంటి యీ కలువకంటి.

89


సీ.

మెఱసి నిల్కడఁజూపు మెఱపులో నొఱపు [101]బి
త్తరములోఁదరము నిద్దాపసిండి
మిసిమిలో మిసిమి నింపెసఁగు సంపంగి పూ
తావిలోఁదావి కందర్పుచేతి
కిరుసులో బిరుసు చిత్తరువు పుత్తడివ్రాత
హరువులో మురువు సొంపలరుపువ్వు
తీవలోచేవ ముత్తియములసరము మే
ల్కళుకులో బెళుకు రాగంపుమణుల
లోను రంగునఁగూర్చి త్రైలోక్యమోహ
కలితశృంగారరసమునఁ గరువుగట్టి
మదనరాజీవగర్భుఁ డీసుదతిఁ జేసెఁ
గాక లేకున్నఁగలదె యీరేక చెలికి?

90


చ.

కలువకటారి యీచెలువ గా దల సంపఁగితూఁపు గాదు [102]మే
ల్తళుకులబిత్తరంపుఁదమి తమ్మిమెఱుంగులనేజ కాదు క్రొం
దలిరునరాజి కాదు జిగిఁదార్కొనుగేదఁగిచిక్కటారు కా
దలరులవింటివానికిఁ బ్రియంబగు మోహనబాణ మెన్నఁగన్.

91


సీ.

అమరలోక[103]మదేభగమనాభిరూప్యంబు
కులుకు నెన్నడలచే గెలుచు ననియు
ధారుణీహరిణనేత్రారూఢవిభ్రమం
బొరపుచూపులనె పోఁదరుము ననియు

పాతాళనాగ కాంతాతనుశ్రీలను
నింపొందు జడచే జయించు ననియు
నిఖిలసత్కీరవాణీవిలాసస్ఫూర్తి
కలికి పలుకులనే గదుము ననియు
కాదె యీకాంత కెంతయు కంతు డంద
మొంద త్రైలోక్యసుందరీబృందరూప
గురుతిరస్కారసూచన బిరుద మొసఁగె
వాలు నునుజూపు బేడిసడాలు పేర.

92


క.

ఈపడతుకఁ గని మదనుని
తాపంబును బొందకుండ ధాతకు వశమే?
బాపురె! యని సుర లెన్నఁగ
నా పైదలిఁ జూచి వజ్రియనియెన్ బ్రీతిన్.

93


చ.

ఘనకుచకుంభ! రంభ! యొకకార్యము వార్యము మద్భుజాతటా
గ్రనిశితవజ్రధారకును గావున నిన్నిటుఁ బిల్వఁబంచితిన్
మునులు వసిష్ఠముఖ్యులు తపోనియతిన్ శతకూటపర్వతం
బున ధృతినున్నవారు జగముల్ తపియితపఁదపోగ్నికీలలన్.

94


గీ.

వారి నేడ్వుర వలరాచవారి బారి
వారి గావించి గర్వపర్వతము ద్రుంచి
వచ్చినప్పుడె మెచ్చునీవలయు [104]జాడ
నిచ్చువారము పనివిను మిపుడె కదలి.

95


చ.

అన విని యోసురేంద్ర! భవదాజ్ఞ తలం ధరియించి యానగం
బున జరియించు మౌనుల తపోనియమంబు కలంచి [105]ధ్యానభం
జన మొనరించి మౌనవిరసత్వమునించి జపంబుమాన్చి క్రొ
న్నన విలుకాని మంత్రములు నాలుకలన్ లిఖియించి వేడుకన్.

96


గీ.

[106]తాళవృంతంబు నిలువుటద్దంబు కుంచె
పసిడికాళంజి కపురంపుపైడిగిండి

యడపములు మోచిమునులు నాబడిని కాణ
యాచి బంటులువోలెరా నరుగుదెంతు.

97


చ.

ఇది యొకయూడిగంబె దివిజేశ్వర! నాకు? మదీయదృష్టికిన్
మదనవిరోధియైన ధృతిమాలి చలింపక నిల్వనేర్చునే?
[107]యది యల వెన్నుఁడే యెఱుఁగు నన్న నుపేంద్రుఁడులనవ్వ నింద్రుఁడున్
ముదమున పోకలాకులును భూషణముల్ దయనిచ్చి [108]మంచిగన్.

98


గీ.

అనుపుటయు రంభ సంరంభ మడరఁ గదలి
[109]తనదు వెనువెంట వేల్పుజవ్వనులు గొలువ
దొన వెడలివచ్చు మదనమోహనవిలాస
శాతవిశిఖంబు నా నివాసంబు వెడలి.

99


సీ.

ధమ్మిల్లసురతరుస్తబకవాసనకళుల్
జుమ్మని చుట్టు [110]పేరెమ్ము గొనఁగ
నాసాగ్రమౌక్తికనవ్యచంద్రిక గ్రమ్మి
కమ్మ కెమ్మోవిపై గంతు లిడఁగ
వాలుగన్నుల డాలు వలరాజు కెంగేలి
వాలు జాడించిన లీల [111]నలర
శ్రవణభూషారత్నచకచకద్యుతులు నున్
జెక్కులచక్కి సొంపెక్కి నిక్క
కంచుకకిసల[112]గ్రంధిసంఘములు వించి
మించు గుబ్బలడా ల్మిఱుమిట్లు గొలుప
భరితరుచిరోరుయుగళసౌభాగ్యరంభ
రంభ యాగట్టుఁ జేరె సంరంభ మడర.

100


గీ.

అపుడు మేనక మొదలైన యప్సరసలు
రంభ గనుఁగొని [113]యో చిగురాకుబోఁడి

విడిసినా[114]డీడ నా వెడవిల్తుఁ డనుప
మున్నుగా వచ్చి యామనివన్నెఁకాఁడు.

101


సీ.

కారాకులెడలె ముంగలికలుకళుకొత్తె
కోరిక లూరికల్గొనె చివుళ్లు
పువ్వులతావులు పొలుపొందె పిందియల్
ఫలములై ఖగతఫఃఫలములయ్యె
సేనగావలరాజు [115]సేనగోరగ సోన
లై తేనెవాన జోరనఁగఁ గురిసె
కమ్మతెమ్మెర వలిగ్రమ్మ మెల్లన వీచె
రాగంబు నించె పరాగమనుచు
ననుచు నచ్చరలేమలు ననుచు ముదము
మద మెదలనింప నింపగు మందమంద
నతుల నతులితవాక్యసంగతుల నతుల
వనము శృంగారసారజీవనము జేరి.

102


క.

తురుముల్ విచ్చి జఁడల్ కఁడు
మురువుగ ధరియించి పోఁక ముడి గట్టిగ గ
ట్టి రహిన్ జిలుగుంజేలలు
పిరిచుట్లుగఁ జుట్టి కుసుమవిహరణపరలై.

103


సీ.

నీ కేల యటు వోవ నీ కేల నందుకొ
మ్మాకొమ్మ నీకొమ్మమలయువిరులు
కేసరం[116]బులు వేనికే సరమ్మున కైన
భాసిల్లు[117]నందనప్రసవచయము
[118]చెంప చంపకమున్న చేరనేరదు తేటి
చంపకామోద యీ సరస [119]నిలుము

వావిలిపూవు లీవావిలువకుమఱి
సేవంతి [120]నీవంతు సేసినాము
బాల నీకింద పూఁబాళ యేలమాకు
కేళి కొదవెను నీకు కంకేళిచివురు
మొల్ల లేమొల్ల మెల్లరు మెల్లరారె
యనుచుఁ బువ్వులు గోయుచు వనజముఖులు.

104


సీ.

తమ మైమెఱుంగుల గుమురు లంతంతకుఁ
దఱచైనమెఱుపుల యొఱపు నెరప
తమ ఝుళంఝుళ నూపురములరావంబులు
పటుగర్జితమ్ములభంగిఁ దనర
తమ రత్నభూషణధాళధళ్యంబులు
నీరంధ్రవృష్టిపూనిక భజింప
తమ విహారముల నాదట రాలు వేణికా
కుసుమమల్ వడగండ్లపస వహింప
వనభరణలీల వై వర్తనముగాఁగ
వనవితతి [121]ప్రోది సేయగా వచ్చి నిలిచి
నట్టి కాదంబినులనంగ నంద మొంది
మెలఁగి రప్పుడు వేడ్క నజ్జలజముఖులు.

105


క.

[122]తనురుచి లతలకు నవ్వుల
ననలకు మైవలపుసొలపునందావులకున్
బొనరిచి రతివలు నయమిడి
జగముల [123]చేపట్టి యేలు జనపతులక్రియన్.

106


క.

[124]కర మురము నెఱసి సురమద
కరి కుంభములన్ హసించు కాంతల కుచముల్

మెరసి చనుట మొన[125]గాండ్రకు
స్థిర మున్నతిమీఁద నున్నతియుఁ గల్గుఁగదా!

107


క.

రాచిలుక పండ్లు [126]గొఱుకుచు
నేచిన కోపమున వదన మెఱ్ఱఁగఁ జేసెన్
జూచితివే చెలి? తనభా
షాచతురత నీదు పలుకుసాటికి రామిన్.

108


గీ.

వలపు కానుక సేయు పూవులకు నూరు
పులును పుప్పొడి చల్లు తీవలకు హస్త
మూలకాంతులు కరముఁగబొలిచి రబల
లగునె యన్యోన్యబంధుకృత్యమ్ము లెందు.

109


గీ.

చిలుక పోటుల జీరలచేఁ జెలంగు
దాడిమఫలమ్ముఁ జూచితే తరళనయన!
విటుని [127]నునుగోటితాకులఁ [128]బేటు లెత్తు
గబ్బిసిబ్బెంపుబిగిచన్నుగుబ్బవోలె.

110


సీ.

అనయంబు మాటదాటని చిల్క[129]పల్కుల
ఫలభంగములు సేయఁ బాడి యగునె?
యొకకుత్తుకై యుండు పికనికరమ్ముల
లేఁజిగుళ్ళకుఁ బాప నోజ యగునె?
నడకలో బెఱుకింత వొడమకఁ జరియించు
రాయంచల నలంచ నాయ మగునె?
కన్నుసన్నల మెలఁగఁగ నేర్చు వెన్నెల
పులుగుల సిలుగుల నలచ నగునె?
తగుల మెన్నక యీవగ పొగరు వగల
నగడు గావింప నవి తమకజ్జయైన
యెడల గొడవలఁ బెట్టక [130]యేల వలదె
కలదె యీచింత యచ్చరకాంతలార!

111

చ.

పలుకఁగ నంట నూర్చఁ గనఁ బాడ ముఖాంబుజ మెత్త [131]కాలిసో
కుల నుమియంగఁ గౌఁగిలిడ గోగు రసాలము సింధువారమున్
తిలకము ప్రేంకణంబు గణుతింపఁగ సంపెఁగ [132]పొన్న వంజుళం
బల సురపొన్న క్రోవియుఁ బ్రియమ్మున గ్రొవ్విరులిచ్చె హెచ్చుగన్.

112


చ.

సుర యుమియంగఁ గేసరము చూచినచోఁ దిలకంబు [133]కౌగిలిన్
గురవము తన్న వంజులము కూరిమిఁబాడఁగఁ బ్రేంకణంబు చే
పరపుల మావి మూర్కొనఁగ వావిలి పల్కఁగ గోగు మోము నె
త్తరమున జంపకం [134]బుమియఁ దా సురపొన్నయుఁ బూచె నయ్యెడన్.

113


మధురగతిరగడ.

పూవిలు[135]తుని యమ్ములపొది మామిడి
యీవలరాచల మేటికె గామిడి
పాదిరి పూవులపై [136]చెయి సాచకు
సాదువ వౌదువు సకి మమ్మేచకు
యేలకి తీవల కేటికె వాదులు
యేలె వగలు మీ రెంతటి సాదులు
ఇందువదన రమ్మీవిరితీవకు
నందని పూవుల కాసకుఁ బోవకు
అలయించక చెలి యాడల వాడకు (?)
పొలతులు రారే పొన్నల నీడకు
[137]పొగడలు పువులివి పొలతులు కోయకుఁ
[138]డగడుతనమ్మున నందఱు డాయకుఁ
డీమొల్లలకై యేలే రంతులు
ఏమిట తక్కువె యీ సేవంతులు
విరవాదుల కా విడువని రోసము
మరచితివా చెలి మన్నన దోసము
[139]సురవొన్నల యంచలగను సేయకు (?)

[140]కినియుచు గోసితె గేదఁగి పువ్వులు
వనితరొ నాతో వలదే నవ్వులు
[141]బొండు మల్లెల కె పొలఁతిరొ ముచ్చట
మిండతుమ్మెదలు మెలఁగెడు వచ్చట,
[142]గన్నెరు పూలకుఁ గన్నెఱ సేతురె


[143]పలుకకె చిలుకలు బారులు దీరెను
[144]జళుకకువే నీ సరసత మీఱెను
చెలి విరిగుత్తులు చిదుమగ నీ యలి
కలికి పఱచె నహహా యది వెంగలి
యనుచు ననుచు మది నందఱ గూడుక
వనితలు తమలో వదలని వేడుక
తేనియ కాల్వల దెప్పల దేలుచు
సూనాసవముల సొక్కుచు సోలుచు
కలరవకులముల కైవడిఁ బలుకుచు
కలహంసల నగు గతులను గులుకుచు
పుప్పొడి తిన్నెల పొలుపుగఁ బాడుచు
కప్పుర పనఁటుల కదలిచి యాడుచు.

114


గీ.

కుసుమహరణేచ్ఛఁ జాలించి కుసుమశరుని
శాతబాణంబులనఁగ రంభా తిలోత్త
[145]మాది ముఖ్యాప్సరసలు సమ్మదము మదుల
బొదల నచ్చోటు వాసి యా మునుల డాసి.

115


క.

దగ్గర బోరా దగ్గికి
వెగ్గలమై యున్నదౌర [146]వీరల తేజం

బగ్గలిక పలుకు వలుకుట
సిగ్గులచేటయ్యె నేమి సేయుద మింకన్.

116


క.

అమరులు వినఁగా మనమా
యమరేంద్రుని సమ్ముఖమున ననుమాటలు నే
డమరక పోయెగదా యని
యమరసతులు మంతనంబు లాడుచు వ్రీడన్.

117


సీ.

తేఁటిపాటలు దిద్దు తెఱుఁగున నటపాట
పాటగా నీటుగా పాటపాడి
[147]యెలయించి పరభృతమ్ములఁ బిల్చు చెల్వున
పలుకుల తేనియల్ దొలక వలికి
[148]అంచల గడు [149]నుడికించు చందంబున
నడల యొయ్యారంపు నటన చూపి
కేకి సంఘంబు జంకించు చందంబున
గిలకొట్టి బెట్టుగా కేక వేసి
అలరు తేనియ కరయంత్రములను జిమ్మి
యెమ్మె మీఱఁగ దీఁగ యుయ్యెలల నూగి
పూవు బంతులు చెంతలఁబోవ మీటి
తావి పుప్పొడినీ ర్వసంతంబులాడి.

118


గీ.

భావ హేలానుభావ విభ్రమ విలాస
లలిత బిబ్బోక విభ్రమాదులను బేరు
గల యలంకారములను శృంగారకలన
వెలయఁగా మీటి మఱి చొరవలకుఁ జేరి.

119


సీ.

గుబ్బకుమ్ముల నెదల్ గుమ్మెలువోఁ గుమ్మి
గట్టిగా బిగియారఁ గౌగిలించి
కపురంపు వీడెంపు గంధంబు గుబులుకో
వేమారు చెవుల నేమేమొ గొణిగి

కరకంకణమ్ములు [150]మొరయఁ బదముల వ్రే
ల్చిటికలు దీసి మచ్చికలు జేసి
కళల యిక్కువలంటి గళముల సందిళ్ళ
క్రొవ్వాడి నులివంక గోరులుంచి
యెంత గరగించి[151]నను నొకయింతయైనఁ
జలనమందక రాఁబ్రతిమలును బోలె
నలరు జడదార్లగని లజ్జఁజెలులు తలలు
వాంచి తమనేర్పులెల్లఁ జాలించి యలసి.

120


క.

[152]నడిమింటి తపసి డెందపు
[153]నడిమింటం జెలగు [154]దమ్మినంటు వెలుంగున్
గడుదారి యాతపములన్
జడదారుల యా తపముల జడసి యలంతన్.

121


క.

నీవు లొకించుక వీడన్
మోవులు వసివాడ నూరువులు తట్టాడన్
పూవిలుతుఁ [155]డెక్కి విడిచిన
[156]మావులునా వచ్చు చెలుల మానస మలరన్.[157]

122


గీ.

తరుణలతికా పరీరంభ తత్పరుండు
కైరవిణికాబ్జినీపుష్పగంధరతుఁడు
మధుకరీగానసంయుక్తమానసుండు
మలయపవమానుఁ డెదురుగా మలయుటయును.

123


క.

 ఎదురెదురుగఁ జని చూచిరి
మదవతు లరవిందబృంద మకరంద రసో
న్మద చంచరీక కేళీ
సదనంబై యొప్పు నొక్క జలజాకరమున్.

124

ఉ.

అప్పుడు వేలుపున్ సకియ లందఱు జోడుగనుద్ది గూడి డా
ల్చిప్పలు వన్నియల్ [158]వదలి చిత్రపు చందురకావి పావడల్
గప్పి కటీతటమ్ముల [159]చెలంగి కరమ్ముల నీలశృంగముల్
ద్రిప్పుచు మోదవారివిధిఁ దెప్పలఁ దేలుచు హాళి మీఱగన్.

125


ఉ.

తీరముఁ జేరు సౌరసుదతీతతినీడలు తేటయౌ సరో
వారిఁ దనర్చె తత్కమలవాసిని [160]తాను ననేకమూర్తులై
వారి నెదుర్కొనం దలచి వచ్చెను నా నది యట్టులే కదా
కూరిమిగల్గు నెచ్చెలులకున్ సయిదోడుల కెన్ననేటికిన్.

126


గీ.

జిలుగు ఱవికల లోపల నలరుబోండ్ల
గబ్బి సిబ్బెంపు బిగి వలి గుబ్బ లమరె
చిత్తజాతుని యురులలోఁ జిక్కి యున్న
కలికి పెక్కువ జక్కవ కవల [161]కరణి.

127


గీ.

అరుణ కిరణోద్ధతిని వాడు నచ్చరలను
గను గొని సరోజగేహిని కరుణమీఱ
వెల్లగొడుగులు పట్టించు వితము మించ
నంచగమి నిల్చియాడె చాలగుచు దివిని.

128


చ.

పలుకుల పంతముల్ గులుక బారులుదీరి కొలంకుసొచ్చి యా
కులుకుమిటారిగుబ్బెతలు గుబ్బచనుంగవబంటిలోతునన్
నిలిచి యొకళ్ళకళ్ళపయి నీరజ కైరవ హల్లకోత్పలం
బుల [162]నిగుడించుచుం గదిసి బుఱ్ఱటకొమ్ములఁ జిమ్ములాడుచున్.

129


గీ.

కఠిన వక్షోజశైల సంఘట్టనమునఁ
దిరిగె దరఁగలు భూమి భృద్వరుల సత్వ
గరిమ నెంచని బలుమొనకాళ్ళమీద
నడరు జడమూర్తులకు [163]గెలుపగునె యెందు?

130

గీ.

రమణియొక్కతె కడునిబ్బరమున నీద
నిగ్గుదేరెడి చిన్నారి నెమ్మొగమ్ము
వేణి రాణించె జాబిల్లి వెఱచి కునుక
కినుక వెనుకొను సింహికాతనయు కరణి.

131


క.

తను బట్టలేని చెలులం
గని నవ్వుచు నోలయిడుచు కలికి యొకతె యీ
దెను గొలకంతయు నరుదా
[164]స్తనకుంభప్లవము [165]లండ సంపాదింపన్.

132


మ.

తరుణీరత్న మొకర్తు వెల్లికిల నీదన్ గుబ్బచన్బిందియల్
గరమొప్పెం దమయామినీగతవియోగగ్లాని వారింపఁగా
వెర వూహించి [166]ముఖాబ్జుఁగాంచి భజనావృత్తిం బ్రవర్తింపుచున్
వరముం జెందగఁ [167]2జేరు జక్కవలు నవ్యస్పూర్తి శోభిల్లగన్.

133


గీ.

నిండుజాబిల్లి తల్లియై నిగ్గుదేరు
మోముమాత్రము గానరా మోహనాంగి
యొకతె నిలువీతలీదఁ జెన్నొందె కురులు
తమ్మి గ్రమ్ముక విడని భృంగమ్ములనఁగ.

134


క.

కలుకుం గుబ్బల గందము
గళముల కుంకుమము నుదుటి కస్తురి నెమ్మే
నుల పసపు సరోలక్ష్మికి
వెలువుగ నీరాడి సహజశృంగారముగన్.

135


గీ.

కొలను వెలువడుచోఁ దమ గోవమోము
తమ్మితావులుగొన మరందమ్ము వెడలఁ
గ్రాయు తుమ్మెదలనఁగఁ గంకణములీను
కీలు[168]గంటులు చెలఁగ నవ్వాలుగంట్లు.

136

గీ.

తడి వలిపె చంద్రకావిపావడలు వైచి
యొండొరు నితంబబింబ కుచోరు నఖము
ఖాంకములు జూచి చిరునగవంకురింపఁ
జలువలును రత్నభూషణములును బూని.

137


క.

పువ్వులు పూతలు గైకొని
యవ్వల యౌవనజ భావ [169]హావములలరన్
జవ్వనులు [170]మెలఁగ నత్తరి
[171]మువ్వన్నియవేల్పు చరమభూదర మెక్కెన్.

138


గీ.

మొదల బూర్వాశఁ జెందితి పిదప [172]పద్మి
నికిని కరములు సాచితి విఁకను దొలఁగు
మనియ పూర్వాశకాలఁ దాచినఁ దదంఘ్రి
యావమన రాగ మిగురొత్తె నర్కుమేన.

139


మ.

ఇనుఁ డత్యుత్కటతేజుఁడై మెలఁగి [173]భూయిష్ఠానురాగంబునం
దనుఁ జేరంజనుదేరఁగా నపరదిక్తన్వీశిరోరత్న మె
త్తిన నీరాజనమో యనం దదనుషక్తింబుట్టు[174]రాగమ్ము త
త్కనదాశాసతిమేన బల్విరిసెనాఁ గన్పట్టె సాంధ్యద్యుతుల్.

140


సీ.

ఉదయించినది మొదల్ మది మోద మలవడ
కల వసూత్కరము సానులనుఁ జేర్చె
ద్విజరాజమండల తేజంబు మాయించి
కువలయవృద్ధి తక్కువగఁ జేసె
గురుతరస్తోమవిస్ఫురణంబు సందుగొం
దుల నిగూఢక్రియ నిల నొనర్చె
పుణ్యజనస్తోమములపెంపు దూలించి
పద్మినీసతిఁబట్టి పగలు గూడె

ప్రబలనుగ్రప్రభుత తుదిరంగ మడర
నంటె [175]ధారుణినని తను నఖిలజనము
తూలనాడెడునిందకుఁజాల కపర
వారిధినిబడెనన గ్రుంకె వనజహితుఁడు.

141


గీ.

[176]అస్తగిరిశిఖరాహతిధ్వస్త రవిర
థాక్షనవపాతి శకటాంజనౌఘమనఁగ
తుముల మదనప్రతాపాగ్ని ధూమమనఁగ
నంధకారంబు జగమెల్ల నాక్రమించె.

142


చ.

జగముల నేకకాలమున శంబరవైరి జయింపఁబంచినన్
నిగిడిన నల్లమూకయని నింగియు నేల యనంతరూఢికై
మొగి బెనగంగఁ జేరెనన బుట్టిన యిండ్లను జూడ భూమికై
డిగఁబడు కార్మొగిళ్ళనఁగ ఠీవి దలిర్కొనె చిమ్మచీకటుల్.

143


గీ.

జలజవనినుండి తుమ్మెద వలసవోయెఁ
గువలయ వనీదళాంతర గుహలు సేర
బల్లిదుండయి చీకఁటి కొల్ల[177]కాడు
వక్రవిక్రమగతి దిశలాక్రమింప.

144


చ.

సమయవణిగ్వరుం డతులసాంధ్యవిభారుణ కంజరాగ ర
త్నము లెడలించి నీలి నునుదట్టపు టొల్లియ మీద చాలుగా
నమరిచినట్టి చొక్కటపుటాణిమెఱుంగుల[178]మొత్తముల్ బలెన్
గ్రమముగఁ దోచెఁ దారక లఖండరుచిన్ గగనాంగణంబునన్.

145


క.

ఆకాశమండల[179]మధుమ
ధూకానోకహమునందుఁ దులకించు సుమా
నీకముజోకం [180]దగి య
స్తోకప్రభ కడల నిక్కఁజుక్కలు దోచెను.

146

చ.

కలువల[181]గోము జక్కవలగాము వియోగులబాము నల్లవే
ల్పులదరయొజ్జసానినెరమోహపు[182]దీము విభావరీసతీ
తిలకము మోము తుంటవిలుదేవునియాముగులాము మంచుర
చ్చలతెలిగీము కుందరుచిసాంద్రుఁడు చంద్రుడు దోచెఁ దూర్పునన్.

147


చ.

కువలయ విభ్రమద్భ్రమరగుంభితగేయనవాదితేయ సం
స్తవమెలయన్ చకోర ముని సంతతి సంతసిలన్ తమో సురాం
గ వితతి వే కరాశుగముఖమ్ములఁ జిమ్ముచుఁ బూర్వ శైల తా
ర్క్ష్యవిలసితాంసవీథి కమలాహితుఁ డుజ్జ్వలుఁడయ్యె నయ్యెడన్.

148


సీ.

పచ్చకప్పురపు కుప్పలు నింగి యంగడి
నించు మర్యాద రాయంచలెల్ల
గుంపుగూడినగతి గొప్ప గందంపు ల
ప్పలు విప్పులుగా నుంచుపగిది కుంద
మాలిక[183]లెత్తినమాడ్కిని మగరాలు
చల్లినకరణి వింజామరములు
వ్రేలఁగట్టినలీల పాలారబోసిన
పరువడి శంఖముల్ పఱపుజాడ
ఱెల్లుబూచినయేపున మల్లెవిరులు
వీఁక వెలిదమ్మిఱేకులజోక [184]నిండు
పండు వెన్నెల వెల్లి యఖండరుచుల
కంజజాతాండ ఖండంబు కలయఁబర్వె.

149


వ.

ఆ సమయంబునఁ జెన్నలరు కన్నెవన్నెలల వెన్నెలపులుగులలము
కొన్న చిన్నెలవన్నెల చిన్నారి పొన్నారి జిగితొగరు వగపొగరు
తొగరేకు చిప్పలొప్పారు కోరలుగా నలవరించి యించువేడుకల
కలకలారావంబుల నొండొంటిఁబిలుచుచు వలవంతల చింతల
యింతుల చెంతల రంతులు సేయుచు డాయుచు పాయుచు బంతులై
కూర్చుండి నిండుపన్నీటి యేటి కాలువల తావుల తావులం దాము
కొన్న కన్నెవెన్నెలలునించి యించు ఖండరసమ్ము మించు గుజ్జు

వెన్నెలల నంజుకొననిచ్చి నచ్చికల బుజ్జగింపుచు కూరిమి మీఱం జేరి
నారీమణుల కొసంగి పిదపఁ గ్రోలుచు సోలుచు వ్రాలుచు చొక్కి
చొక్కి మదం బెక్కి నిక్కి మక్కువలుమీఱ నసమమదన సామ్రాజ్య
సంపదం బొంపిరి వోవునదియును పట్టయినమింటి పెనమునంజూపట్టి
చూపట్టని తొట్టినమదంబున నిందుబింబంబదటు నం జేసి పెరవారి
కదిసిన వానిబోగదిమి నిక్కుగల ముక్కులటెక్కులంజిదుమబోయి
చఱచి మేనుమఱచి యెక్కడెక్కడవోయె నేదేది యేమేమి
యనుచు ననుచుమదమ్ముటెక్కున దొక్కు తొక్కు పలుకులు
పలుకుచు నళుకుచు విందులుగా చిందులు ద్రొక్కునవియును
పొగరువగ మబ్బుననుబ్బి తబ్బిబ్బుగానాగుబ్బగబ్బిపోటు మాటలాడి
జగడించి మిన్నంటి కొన్నింటిసాకిరివెట్టి చెలువగల కలువఱేకుల
[185]బాకులు వీఁకంబూని యానికతలంకక బింకంబున నంకంబునకు
జంకించక వేట్లాడనగ్గలికడగ్గరు ననియును మవ్వంబునివ్వటిల్ల
చెందొవపూవులు కాడలతో గదియించి యకరువులు మెట్లుగాబూని,
యానూలుననానికగా తంత్రులు నిలిపి క్రొవ్వాడిమీఱుకొనగోరు
లొకయించుకమోచి నీటుగా మీటుచు బోటులురాఁగోరి వెన్నెలల
నలయించు జిలిబిలివలపులపొందుగా చిందులువ్రాయించునవియును
నగుచు నగుచు నున్నవానివినోదమ్ములు కనుఁగొనుచు నానాకలోక
కోకకుచానికరంబులు ప్రయత్నంబున.

150


క.

మునిలోక కోకవైరులఁ
గని మోహలతాళిఁద్రుంచి ఘనతరవైరా
గ్యనిరూఢినున్న వీరలఁ
జెనకన్ మఱిఁ గినుక శాపశిఖిఁద్రోతురొగిన్.

151


గీ.

ఫాలరోచనఫాల కరాళనేత్ర
కిల కీలల లీల మిక్కిలి తపోగ్ని
దనరియున్నారు వీరల ధైర్యధనము
కన్నపెట్టఁగఁ జాలఁడు వింతుఁడనుచు.

152

క.

ముందర నరుంధతిం గని
సౌందర్యముబూనుమేను చటుల తపోగ్నిన్
గందఁగ నున్నది వికృతిన్
జెందింపఁగఁ జాల దీ వసిష్ఠమునీంద్రున్.

153


మ.

మన యాటల్ మన పాటలున్ మన కళామర్మానుభావక్రియల్
పనిలే దిత్తఱి వాద మేటికిని నీపాటింక నెవ్వారలున్
గనకుండం జనకున్నఁగాదని పొసంగన్ రంభతోఁబల్కి వ
చ్చినజాడం జనిరందఱుంగదలి యా జేజేమిటారు ల్వెసన్.

154


క.

చని రచ్చర లిటు వీరల
కెన యెవ్వరు ధైర్యచర్య నిల నని మునులన్
గనుఁగొన వచ్చెననఁగ వే
గనుపట్టెన్వేగుజుక్క కాంతులు [186]నిక్కన్.

155


ఉ.

వేలుపు జవ్వనుల్ జనిరి వేకువ తేకువగూడ జూడగా
దాలిమి దూలి వీరు దయదప్పి యొకించుక కన్నువిచ్చినన్
జాల ప్రమాదమంచు రభ సంబున నంబుజవైరిజాఱెఁ బెన్
జాలిని నస్తకూటముల చాటున డాగగఁబోవుకైవడిన్.

156


క.

తుఱుమున దుఱిమిన మొల్లల
సరు లెడలి గగనలక్ష్మి సంపంగి విరుల్
దుఱిమెనొనా రిక్కల [187]సిరి
దఱుగన్ రవిరుచులుకొన్ని తఱిఁ దీండ్రించెన్.

157


సీ.

చీఁకటి మొదలిజేజేలపైఁ జను నింద్రు
[188]1క్రొంబట్టు తెలిగుడారంబనంగ
ఇనురాకఁ బ్రాగ్దిశావనజాక్షి కై[189]సేయ
పాటించు రత్నదర్పణమనంగ
ఉదయాచలమురారి హృదయభాగమ్మున
రాణించు కౌస్తుభరత్నమఁనగ

పూర్వాంబుధిప్రాంతభూమిఁ గన్పట్టెడు
మంజు ప్రవాళ నికుంజమనఁగ
కుముద రమ పెంపు నెత్తమ్మిగుంపు సొంపు
కటిక చీకఁటి [190]తిండి శంకరునిబండి
వేవెలుంగులజోదు మువ్వేల్పుపాదు
ప్రాచిఁగనుపట్టె మినుకులబరణి తరణి.

158


సీ.

అట జటాధరనిటలాంబకు లంబర
తటినిలో నిత్యకృత్యములుదీర్చి
సైకతవేదికాస్థలముననుండి యొం
డొరులనీక్షించి యత్యుగ్రనిష్ఠఁ
బేర్చి తపంబుఁగావింపఁ బెక్కుసహస్ర
[191]సమలు గతించె విఘ్నములు దోచె
నడపొడ గాన మయ్యఖిలలోకేశ్వరు
డా రమాజాని ప్రత్యక్షమగునె
భాగ్యహీనుల కకట తాపసులలోన
వాసి వన్నెయుఁ బోఁ దలవంపుగాగఁ
బూన్కి చాలించి పోరాదు పోయి యేరిఁ
గాంచినను గార మిఁక యేది గతి తలంప.

159


క.

అని తలపోయుతఱిన్ భో
రన నంబరవాణి పలికె నతినిష్ఠ తపం
బొనరింపఁ జనియె బహు హా
యనములు మునులార యీ యహార్యమునందున్.

160


క.

ఇచ్చట నెన్నాళ్ళకు నా
పచ్చికడాల్మేనిసామి ప్రత్యక్షంబౌ
టచ్చెరువు వినుఁడు వేఱొక
ముచ్చట యెఱిగింతు మీకు మోదంబొదవన్.

161

క.

ఘటికాద్రికరుగుఁ డచ్చట
ఘటికామాత్రమున మీకు కాంక్షితమెల్లన్
ఘటియిల్లు [192]నెంచఁదగునా
ఘటికాద్రికి మాద్రి యద్రి గలదే జగతిన్.

162


సీ.

అమరస్రవంతికి శమనదిగ్వీథిని
నూఱుయోజనములమేర నిగమ
విద్యావధూకాంచి విలసిల్లు నల కాంచి
[193]యల కాంచితంబయి యచట నశ్వ
మేధము జేయు వాణీధవు విశ్వను
తోత్తరవేది శ్రీయుక్తుఁడగుచు
.......................
.......................
.......................
.......................
నద్రిరాజంబు శ్రీఘటికాద్రి దనరు
నదిగదా నిత్యసదన మయ్యచ్యుతునకు.

163


గీ.

అందుఁజేసినతప మణువంతయైన
కోటిగుణితంబు ఫలియించు కోర్కెలెల్ల
నరుగుఁ డాశైలమున కను నభ్రవాణి
వాణి చెవులార విని మునిప్రవరు లపుడ.

184


గీ.

కదలి పుణ్యాశ్రమంబు లగణ్యపుణ్య
భూములును బుణ్యదేశము ల్పుణ్యనదులు
పుణ్యతీర్థములును పుణ్య[194]పురులు పుణ్య
శైలములు జూచుచు మునిచంద్రు లరిగి.

185


సీ.

ఆదిఁ ద్రివిక్రమపాదపంకేరుహో
దరభాగమున నవతార మొంది

సత్యలోకంబేలుసామి [195]కాల్యకరణీ
యనిదానకలశి పావనము సేసి
నిటలలోచన జటాపటలిఁ దెప్పలఁ దేల్చి
వర భగీరథ తపోవ్రతముకతన
ప్రాలేయశైలమార్గమున భూమికి జాఱి
కూరిమిఁ దనవారిఁ గ్రుంకు వారి
కలుషములడంగఁజేయు రంగత్తరంగ
త్రిజగతీకృత సుకృతవర్థిత నిజాంగ
గంగఁ జేరంగనరిగి సాష్టాంగ మెరఁగి
కూడి కొనియాడి మజ్జనంబాడి యాడి.

166


సీ.

జలదనీలశ్యాము శాంకరీస్తుతనాము
సకల దేవ సమూహసార్వభౌము
నీలాచలావాసు పాలితనిజదాసు
కటితటీవిస్ఫురత్కనకవాసు
నఖలలోకాధ్యక్షు నఘదంతిహర్యక్షు
కౌస్తుభశ్రీవత్సకలితవక్షు
[196]బృందారకోదారు నందగోపకుమారు
హార కిరీట కేయూర హారు
పల్లవీజారు రవిసుతావనవిహారు
శ్రీజగన్నాథు నాదిలక్ష్మీసనాథుఁ
గాంచి సేవించి పూజించి కడు నుతించి
హర్షపులకిత సర్వాంగు లగుచు మునులు.

167


గీ.

గంగకన్నను గడు వృద్ధగంగయనెడు
[197]వహిని వహియించు నా పుణ్యవాహినిఁ గని
వినుతులఁ జెలంగి తత్తీర్థమున మునింగి
మునివరేణ్యులు సమ్మోదమునను బొంగి.

168

క.

శ్రీకాకులవల్లభుని ని
రాకులమతిఁ బూజ జేసి యా హరిదయఁజొ
క్కాకుల జోకన్ [198]డుల్లం
గా కర్మములెల్ల హర్షకలితాత్మకులై.

169


క.

[199]అల మును లెదుటం గాంచిరి
కలహంసీమధురవాణి కమలజపాణిన్
బులినశ్రోణిన్ ధృతశై
వలవేణిన్ గృష్ణవేణి వారిధిరాణిన్.

170


ఉ.

అన్నది చెన్ను కన్నులకు [200]నామని సేయ గృతావగాహనో
త్పన్నమహాప్రబోధరసపారగులై మఱి వార్ధిపొందుగై
కొన్న యనేక వాహినుల గోరిక లీరికలెత్త గ్రుంకుచున్
వెన్నునికిం దివాణమగు వేంకటశైలముఁ జూచి వేడుకన్.

171


చ.

చనిచని కాంచి రా దివిజసంయములందఱు ముందఱన్ గన
త్కనక మణిప్రభాజనకధాతు గుహాతటశృంగసాలమున్
జనజనిబంధనేంధనధనంజయదంచిత తీర్థజాలమున్
సనకసనందనాది మునిసంస్తుతశీలము శేషశైలమున్.

172


వ.

కాంచి తదుదంచితస్థితికి హర్షించి యమందానందకందళితహృద
యారవిందులై మునిపురందరు లందఱందంద వందనంబులాచ
రింపుచు తత్కుధరారోహణంబు గావించి చనిచని ముందఱ నర
విందబృందతుందిల మకరంద కణాసార సంభూత సౌరభోద్వేలం
బును తాలహింతాల తమాల రసాలసాల తిలక తిందుక ఘనసార
ఖర్జూర జంబీర కర్పూర కదళికా కదంబకుంద చందన మందార
పున్నాగ పూగ నాగకేసర సరళ మన్మథ మధూక పనస పాటల
పారిభద్ర బిల్లు బిల్వాది సలలితోద్యానవనవిశాలంబును నుత్ఫుల్ల
హల్లక కుముద కువలయ వలయవీథికాసంచరన్మధుకర మధుకరీ
ఝంకారానుకారి ఘుమఘుమారావ తుములకల్లోలమాలికా
కేళికాలోల మరాళ గరుత్పటలజానిలోద్దూత శీకర శరాసారస్థగిత

మార్తాండమండలప్రభాజాలంబును ద్రవిడవిలాసినీకుచ లికుచద్వయ
న్యస్త నిస్తులనవహరిద్రాలేపనవిభాజనిత చంచత్కాంచన కంచుక
భ్రమాలవాలంబును సంతతాంచితారామసీమాంత రోద్దామ మాధవీ
మాలతీ మల్లికా మతల్లికా కుసుమ విసర కేసరోజ్జ్వలపార్శ్వ
తలోత్తాలంబును నగు స్వామిపుష్కరిణి కూలంబున నిలిచి సౌగంధిక
బంధుర సుగంధగంధిలంబులగు తత్కబంధంబులఁ గృతావగాహనులై
కాల్యకరణీయంబులు నిర్వర్తించి కాంచనశైలశంకాకారి ప్రాకా
రంబగు తత్ప్రాకారంబుఁ జేరంజని.

173


సీ.

భేరీ మృదంగ గంభీర రావాటోప
వారిత వారిధివారి రవము
అవిరళధూప ధూమాంబుదాలోక
తాండవితాహిభుఙ్మండలంబు
కేతు పటాంచల కింకిణీ కలకలా
కులిత భాను శతాంగ ఘోటకంబు
ప్రాకారమణివిభాపటల సిందూరిత
కకుబంత దంతీంద్ర గండతలము
ననుదిన నటన్నటీపాద హంసక [201]స్వ
నాకులిత బలి[202]కాంక్షా సమాగతాంబు
జాత సంభవ హంసకంబై తనర్చు
నిందిరాజాని కాంచన మందిరంబు.

174


వ.

ప్రవేశించి తత్పురోభాగంబున.

175


సీ.

పొడుపుగుబ్బలి మీదఁ బొడుచు భానుని లీలఁ
గల కిరీటము తలఁగలుగు వాని
నఱచందురుని వెన్నుఁజఱచు నెన్నుదిటిపై
ముత్యాల తిరుమణి మురువు వాని
మొసలివా మించుల మిసమిసల్ దీపించు
నొసపరి కుండలయుగము వాని
సెలవుల తుది కెక్కు చిఱునవ్వు డాల్ టెక్కు

తళుకు లేఁజెక్కుల కులుకు వాని
కలువ తామర కొలముల వలవఁ జేయు
చూపులను చలి వేడియు జూపువాని
విమల లావణ్యజలనిధి వేల బొడము
పగడ మననొప్పు వాతెర సొగసు వాని.

176


సీ.

కరశంఖమునకు నేక[203]గ్రీవమనుఠేవ
గల గ్రీవ[204]చెలువునఁ జెలఁగువాని
తనువెత్తు కీర్తి ప్రతాపంబులన మించు
కరగత శంఖచక్రములవాని
నాకల్పఫలమిచ్చు నా కల్పశాఖల
దాయాదులౌ కేలుదోయివాని
నలకనిర్జితభృంగయౌ నలమేల్మంగ
కిరవైన పచ్చని యురము వాని
కోరి యిరుదుగ మొగముల కుఱ్ఱ గన్న
యమ్మ [205]నాఁజను పొక్కిటి తమ్మివాని
ఘోర దానవ విపిన కుఠారమైన
బలు కటారంబు కటి తటి గలుగువాని.

177


సీ.

బంగారువ్రాత చేరంగుల రంగారు
పట్టు దుప్పటి కటిఁ గట్టు వాని
పద్మ పద్మప్రభాస్పద పాద వేదమం
జీరమ్ములను విలసిల్లు వాని
నతుల చిరత్నరత్నాంశుజాలముల మిం
చుల[206]మించు భూషల నలరు వాని
శృంగార రసరుచిశ్రీలకు నెలవైన
మెఱుఁగు చామనచాయ మేనివాని
సర్వ గీర్వాణ సముదయ సార్వభౌమ
[207]బిరుదకలనాతివిఖ్యాతి వెలయువాని

శుభగుణావాలు నిర్జరస్తుతి విశాలు
వితత కరుణాని[208]ధీశు శ్రీవేంకటేశు.

173


సీ.

మొల[209]కటారపుఁడెక్కుగలవాని గలవాని
నెనరువానిఁ బొగడదనరువాని
దయతోడ [210]కూడి చేతనవాని తనవాని
తనయంతవానిగా నునుచువాని
[211][212]పదములు బొదలు నాపగ వాని పగవాని
పగవాని బురుకను బిరుదు వాని
నెమ్మోము నగవువెన్నెలవాని [213]నెల వాని
చెలి కన్నుదోయిగాఁ జెలగు వాని
నంబుదపు డంబుమీఱు గాత్రంబువాని
కొండనని కోర్కికొండను కొండవాని
నిలువుగల పైఁడిచెలువుల వలువవాని
మేలుసమకూర్చు నలమేలు మేలువాని.

179


సీ.

తల నిల్లుగట్టు వ్రతంబుల రాయని
తోమని పళ్యాల నేమగాని
[214]చేరుడుబియ్యాల యోరెముల్ దినువాని
కోణంగి సేవల నాణెగాని
కానుకలకు వడ్డికాసులు గొను[215]వాని
ముక్కోటితీర్థపు టెక్కులాని
అడుగడ్గునకు మొక్కు[216]లందుకొనెడువాని
కూకటి మాడల గుత్తవాని
శుక్రవారపు సేవల సొగసువాని
మానినుల గోరి వలపించు మాయలాని
తిండిమెండయగారిని [217]దిగళగురుని
కాంచి సేవించి సంతోషకలితులగుచు.

180

సీ.

అభివాదనము వృషభాఖ్యమహాహార్య
[218]దివ్యకూటాగ్రవాస్తవ్యునకును
దండంబు గరుడాభిధానశైలమణీవి
భాసమానానూనభవనభర్త
కంజలి శేషనామాధికధరణీధ
రాధిత్యకాగృహమేధిమణికి
వినతి శ్రీవేంకటవిఖ్యాతనామధే
యాచలహేమగేహకులపతికి
చిన్నిపూ వంజనాద్రిప్రసిద్ధ నిధికి
శరణు గుహసరసీకేళిసక్తమతికి
మోడ్పుగేలు త్రిమూర్తుల మొదలిదొరకు
వెండియు జొహారు వినతవేదండునకును.

181


సీ.

సర్వేశ! సర్వాత్మ! సర్వగుణాతీత!
సర్వజనావన సదయహృదయ!
గోపాల గోపాలగోపనధౌరేయ!
గోగోపగోపికా భాగధేయ!
వారణదైన్యనివారణ! వారణ
శిక్షణదక్షిణ సింహశౌర్య!
శేషాచలేశ! యశేషలోకనివేశ!
శేషశరీరవిశేషతల్ప!
నీలనీరదనీలవినీలగాత్ర!
తీర్థ తీర్థ మహాతీర్థ తీర్థపాద!
నందనందన! సనకసనందననుత!
శరణు శరణయ్య శరణార్ధికరణచరణ.

182


మ.

సవరక్షాచణ సామగేయపద [219]భాస్వత్పీతకౌశేయరూ
పవరేణ్యా సుచరిత్ర సూరిజనభావ్యా సేవనాసక్తవా
సవముఖ్యామరసైంధవత్పతగరాజా సోమవాణీశసం
స్తవ సౌమ్యాత్మక సంగదూరతర సర్వప్రాణిసంరక్షకా.

183

సీ.

భువనముల్ పుట్టింప పోషింప నణగింప
కర్తయైన ప్రధానమూర్తి వీవ
మస్తకముఖ్యసమస్తాంగ బహులత
లక్షింపఁ దగు జగత్కుక్షి వీవ
కొలుచువారలకును గోరికల్దయసేసి
రాజిల్లు వేల్పుల రాజ వీవ
అజుఁడు రుద్రుఁడు నింద్రుఁడాదియౌ దేవతల్
నిజ మెఱుంగని బోధనిధివి నీవ
తలఁపుపండని తాపసావలికిఁ జూడ
నలవిగానట్టి [220]బ్రహ్మపదార్థ మీవ
శంఖ చక్ర గదా ఖడ్గ శార్ఙ చాప
భూరి విస్ఫూర్తి కీర్తిత భుజుఁడ వీవ.

184


క.

విబుధులకు విబుధభూజము
విబుధారిసమూహములకు విషభూజమునై
[221]యబలుల కెల్లను బలమై
ప్రబలు మహామహుఁడవీవ పంకజనాభా!

185


సీ.

తులసిఱేకులనైన దూర్వలనైన[222]ను
జలములనైన కంజములనైన
పూని [223]నిన్నీశ్వరుఁ బూజించు నామహా
మహులకు ఇళూరు నిహ పరములు
నీ మహామహిమము నెఱిఁగినవారలు
[224]ధన్యులైవర్తింత్రు ధరణియందు
కంజాసనాదులు గనలేని వేదమం
జీరుని నిన్ను వీక్షింపఁగలిగె
గాన భవవార్ధి దాటఁగాఁగంటి మభవ
మా భవములెల్ల నీడేరె మా జపంబు

లలరె మా ముఖముల ఫలములు ఫలించె
[225]వినుతతారాచలాధీశ! వేంకటేశ!

188


క.

అనుచుం గొనియాడి పునః
పునరాచరిత [226]ప్రణామముల నెంతయు నిం
పొనరించుచుఁ దదనుగ్రహ
వనితామోదానుభావపరవశులగుచున్.

187


వ.

ఎట్టకేలకుఁ దన్మందిరంబు వెలువడి యాగట్టుఱేనిం గనుంగొని.

188


గీ.

భానుకోటిప్రభల దీలుపఱుచు తఱుచు
జేగురులుగల శిఖరముల్ చెంతనున్న
యంబరంబును కాయమానంబు దాల్చు
మణిమయస్తంభములువోలె మలయు నిచట.

189


గీ.

ఇన్నగము మిన్నుమోచినశృంగములు ఫ
ణాసహస్రముకరణిఁగన్పట్ట ధాతు
రాగయుత తారకలు తదగ్ర[227]మణులౌచుఁ
దనరఁ దన శేష సంజ్ఞ సార్థముగఁ దెలుపు.

190


గీ.

కుసుమ కోరక రాజి నింపెసఁగు భూజ
శాఖ లలలారు మిగుల నీ శైలభర్త
కదిసియుండెడు గగనంబు [228]కడకు నెత్తఁ
బూను మౌక్తికభూషణభుజములట్లు.

191


గీ.

అచల మిది ముక్తిసతిచేతి యలరు జంతి
పాప కదళుల నిలఁగూల్చు భద్రదంతి
యీప్సితార్థ రసమ్ములనీను సురభి
సంయమీంద్రకులా[229]వనీజాతసురభి.

192


క.

ఈ శైలవిభవం బీ
దేశికసౌభాగ్య మీసుతీర్థ మహత్త్వం

బీశౌరికరుణ గురు వా
గీశ ఫణీశులకు నైన నెన్నందరమే?

193


ఉ.

ఏమితపంబొనర్చితిమొ యేసుకృతంబొనరించినామొ యే
నోములునోచినారమొ మనోరథముల్ మది దైలువారఁగాఁ
గామిత దానపాటవముఁ గల్గినతండ్రిని వేంకటాచల
స్వామినిఁ జూడఁగంటిమి శుభమ్ములుగూడ నఘమ్ము లూడఁగన్.

194


సీ.

అనుచు లోననుచుమహానురాగమ్మున
[230]దనిసిపల్కుచు గిరీంద్రమ్ము డిగ్గి
తద్ధక్షిణమున విధాత కమండలు
నాళంబు వెడలు స్వర్ణది తెఱంగు
భూరి[231]తటోద్గతిఁ బొలుపొంది యఘహర
వారియౌ నయ్యాళువారి తీర్థ
మటఁగాంచి స్నానములాడి కౌశికదిక్త
టాంచల వసదనలాక్షుఁ గొలిచి
భక్తి గోవిందరాజులఁ బ్రణుతిఁ దేల్చి
యా యచలసార్వభౌమునిఁ బాయలేకఁ
బెనఁగునాలోకనముల నొయ్యన మఱల్చి
మినుకుటందియదోయిసామినిఁ దలఁపుచు.

195


గీ.

నారికేళ రసాల జంబీర పనస
మన్మధ మధూక సాల రంభా వనములఁ
గనకకాంతులఁ బర్వెడు కలమ సస్య
ములనుఁ బొలుపొందు జనపదమ్ములను దాటి.

196


సీ.

శ్రీకరానేక రత్నాకర ప్రాకార
గోపుర ప్రాసాద దీపితంబు
సౌధాగ్ర సంచర జ్జలజముఖీ ముఖ
మణిదర్పణిత చంద్రమండలంబు

కనక నికేతనాకలిత కేతన[232]పటీ
పల్లవాంకిత దిశాపతి పురంబు
ప్రతిమందిరాళిందభాగ ముక్తాఫల
రంగవల్లీ విభారాజితంబు
నీలమణిజాల కీలితోన్మీల దభ్ర
చుంబిహర్మ్య కదంబ నీలాంబుద భ్ర
మాప్రదాలోక నర్తితామర వనాహి
భుగ్వితానంబు కాంచికాపురవరంబు.

197


క.

కనుపట్టుటయుఁ దదాలో
కన[233]పరయగు నిజవధూటి కాంక్షయెఱిగి య
వ్వనితామణికి వసిష్ఠుం
డనియెన్ మందస్మితాననాబ్జుండగుచున్.

198


క.

ఈపురము ధారుణీమణి
నూపురము సమస్తజనమనోరథసిద్ధి
శ్రీపురము గోపురస్థిత
గోపురము వినీలకుటిలకుంతల కంటే!

199


ఉ.

నీడలు దేరు గారుడమణీగణ కుట్టిమసీమ [234]నాథులం
గూడి చరించు పట్టణము కొమ్మలు తత్ప్రతిబింబితాంబర
క్రీడదమర్త్యరాజనగరీసురజంపతిరూపురేఖ లే
జోడని సారె గీలి గొనఁజూతురు సౌధవిహారవేళలన్.

200


శా.

రాకారాత్రుల చంద్రకాంతరచితప్రాకారవారంబులు
ల్లోకప్రక్రియలం గరంగఁగఁ బ్రణాళుల్ నిండి యశ్రాంతధా
రాకారంబున [235]బారునీరు రతినాథాటోపసస్యావన
శ్రీకిం జంద్రు డొనర్చు కాల్వలన వర్తించున్ పురీవీథులన్.

201


ఉ.

సారసలోచనల్ నగరసౌధవిధూపలవేదులందు సం
చారము సేయుచున్ నికట సౌరధునీ కనదంబుజంబు లెం

తే రతిఁ గోయఁ బో నచట ద్రిమ్మరు తేంట్లు ముఖారవిందముల్
జేర వెఱం దొరంగుదురు చెంతల కాంతలు గేలి సేయఁగన్.

202


శా.

శ్రీకల్యాణ మహోత్సవాచరిత ధాత్రీ[236]వేదినిక్షిప్తదీ
ప్రాకా[237]రోన్నత కాయమాన భవనవ్యాపారపారీణతా
స్తోక స్తంభమతిప్రదాతృసకలస్తోతవ్య మాణిక్యసౌ
ధాకారాంచిత మీ పురంబు నుతిసేయన్ శక్యమే యేరికిన్.

203


మ.

పురి యభ్రంకషసౌధపంక్తి గని వేల్పుందంతి శైలాళియం
చు రహిం గొమ్ములఁ ద్రవ్వి యాడుటకు నచ్చోఁ జేరి యందుగ్రవై
ఖరి గన్పట్టెడు కృత్రిమేభరిపు[238]సంఘంబున్ నిరీక్షించి వే
వెఱఁ బాఱున్ వెలవెల్లనై యనిమిషుల్ నిర్విణ్ణులై చూడఁగన్.

204


గీ.

పురముమేడలనుండి యంభోజముఖులు
కమ్మకస్తురి వేలుఁపు[239]గొమ్మమూక
కర్పణము సేసి వారిచే నందికొండ్రు
[240]ననుపుఁదావుల హరిచందనద్రవంబు.

207


మ.

వలభీంద్రోపలఖండదీధితులఠేవల్ కంఠహాలాహలం
బులు సున్నంబు విభూతి వెల్లపడగల్ మూర్ధస్థితస్వర్ధునీ
జలపూరంబులు లోనగుమ్మరుసతుల్ సాబాలు మైగొన్న యా
యలరుంబోడుల యెప్పునై తగుఁ బురిన్ హర్మ్యేశ్వరశ్రేణికిన్.

208


క.

ప్రాకారమగుట నున్నతిఁ
గైకొని సాలంబుగానఁ గడుకొమ్మలచే
జోకై యట కోట తగున్
పాకాఠిశిలావిలాస భాసురమగుచున్.

205


మ.

ఘనగంభీరతరాంబుసంగతి పొసంగంబొల్చుఖేయంబు నం
బునిధిం [241]బోలుననంగరాదె యచటన్ మోదంబు సంధిల్లఁగా

ననయంబున్ బవళించియుండు నల దైత్యారాతి తన్నాభికా
వనజాతంబుగతిన్ మణీవరణభావం బిందు నింపొందఁగన్.

208


క.

తిరుగున్ సురాలయమ్మున
బరగున్ తత్సేవ శుక్రపరిభావమునన్
జరియించునంచు గురునిన్
నిరసింతురు విప్రులిచట నీరజనయనా!

209


సీ.

గురుతరార్యామోదకర నిరూఢి వహించి
నిరత శౌర్యాసంగగరిమఁ గాంచి
ధర్మరక్షణకళాదర సమున్నతిఁ జెంది
దినదినాభ్యుదయవర్తనల నొంది
దీర్ణ నానా సద్యుతిప్రచారత మించి
ద్విజరాజ పోషణాదృతిఁ జరించి
అతిదుర్నిరీక్ష్య భాసిత తేజమునఁ బొల్చి
పంకప్రభంజన ప్రతిభ దాల్చి
రాజసమ్మునమీఱి విభ్రాజమాన
కరసముద్దండ మండలాగ్రప్రభిన్న
పరతమస్తోములగుచు నిప్పట్టణమునఁ
దనరుదురు వేడ్క రాజమార్తాండులబల!

210


చ.

అనవరతంబు నెచ్చెలి దిగంబరియై బికిరంబులెత్తఁ దా
ధనదుఁడనంచు నెక్కనొకతట్టువయైననులేక మానిసిం
బనిఁగొనె కల్మికల్మికిదిమార్గముగాదని యెంచి మించి కై
కొనరు కుబేరు మేటి ధనకోటిని మీటగు [242]వీటి కోమటుల్.

211


గీ.

శ్రీకరవ్యాప్తి నుద్యత్రసిద్ధిఁ గాంచి
విబుధలోకైక సేవాభివృద్ధి మించి
పుట్టినిల్లెన హరిపదాంబుజము వోలి
సొంపు వహియించు నివ్వీటి శూద్రకులము.

212

చ.

హరిపదసేవఁ జెంది విబుధాశ్రయ విశ్రుత జీవనస్థితిన్
దిరమయి నిర్మలాశయ మనిందతమై తనరార సత్కవీ
శ్వరనుతమైనవాహిని యజస్రము లోకములెల్ల నిండ సో
దరియగు గంగతో దొరయు [243]తా పురి నాలవజాతి యెంతయున్.

218


క.

ఒదుగుచు [244]నొక్కొక మూలను
జదికిలఁబడి కదలమెదలఁజాలవు తామే
మదకరులని దిక్కరులన్
మదిరోయుఁ బురంబులోని మదనాగంబుల్.

214


మ.

అరుదా భారవహంపుజీవనము నాహాయంచు నిట్లున్న ది
క్కరులంచున్ గిరులెంచునంచు బుధలోకంబంచు నూహించ ను
ద్ధురతన్ భూమిఁ బెకల్చి తాల్చుటకు నుద్యోగించు చందంబునన్
దరులొక్కుమ్మడిఁ గ్రుమ్ముఁ [245]గొమ్ములను మాద్యద్ధంతి సంతానముల్.

215


సీ.

అహిభయాపాదకంబై నిజేచ్ఛఁ జరించు
నంబుజోదరు తురగంబుఁ దెగడి
అలఘువద క్రమములమీఱి తనరారు
కందర్పహరు ఘోటకముల నవ్వి
మొనసిన పరపక్షులల[246]ను చేరివర్తిల్లు
నలినజు కంఖాణముల హసించి
ఆశుగప్రతతిరా నళికి దిక్కులఁబాఱు
నమరవల్లభు వాహనముల గేరి
తనరు నవిశంబు సాదిచేతః ప్రమోద
కర నిరాఘాట వేగబంధుర విశిష్ట
గుణగణభ్రాజితోద్దండ రణనిరంకు
శమ్ములై యొప్పు నివ్వీటి సైంధవములు.

216


సీ.

ఘణిఘణిల్లని పాద కటక నిక్వణనముల్
వ్రతుల ధైర్యము వకావక లొనర్ప

పైపై గుబాళించు మైపూత భుగభుగల్
పల్లవాలికి మరుల్ [247]బలిమి గూర్ప
ఇంచువిల్తుని నీసడించు వీక్షణ రుచుల్
ప్రజల పాయఁగ బరాబరు లొనర్ప
కావిచక్కెరమోవి కమ్మకస్తురితావి
యువజనమ్ములకు నోరూరఁజేయ
దండలు వహింప విటులకైదండ లూని
సమదగతి పెంపు మందహాసముల సొంపు
వెలయ విహరించు నివ్వీట లలిత రూప
భాజనమ్మగు వారనారీజనంబు.

217


సీ.

కరుడుబారెడు వీటికారసమ్ముల కావి
మోవికాటులకు మేల్ముసుఁగులొసఁగ
మినుకుగుబ్బలనింపుమీఱు క్రొన్నెలబారు
చిటులుగందము నిండుసిగ్గు నిలుప
తెలిగన్నుదమ్ములదేరు నిద్దురమంపు
[248]నడరు నెమ్మది భయంబావరింప
పతుల ప్రేముడి జూడ బదరు వెల్వెలబాటు
తెచ్చుకోలగుతెల్వి తెరయొనర్ప
మగలకునుమాటి మదిలేని మరులుచాటి
మగువకవగూడు నొకపాటి మరుని ధాటి
వెరపువోమీటి వేగుచో వీటి మేటి
జారిణీకోటి చతురతాస్వర్ణపేటి.

218


ఉ.

తేలెడికన్నుల న్నిదురదేల బుగుల్కొనుతావిపూలకై
వ్రాలిన కొప్పులంసములవ్రాలఁ జనుంగవ భారకంబునం
దూలు వలగ్నముల్ బెళుకు తూలకణమ్ములఁబోల నీవి కెం
గేలికిఁ [249]దార్చి [250]వెళ్ళుదురు కేళిగృహంబులు వారకామినుల్.

218

క.

సంతానధరిత్రీరుహ
సంతాన[251]సమావనీజ సంతానవరా
శ్రాంత వసంతవిలాసా
క్రాంతములై యుపవనములు రాజిలు మిగులన్.

220


లయగ్రాహి.

ఇప్పురము నందునికి నెప్పుడును [252]తెమ్మెరలు
విప్పుగల తోపులను గప్పురపుటంటుల్
తెప్పలుగఁ గూర్చు తెలికప్పురఁపు వాసనలఁ
దప్పక హరించి యల చొప్పణఁచ వేడ్కల్
గప్ప రతి దేలి శ్రమమప్పుడు వహించి నెఱిఁ
దప్పు సుమగంధులకు నప్పరిమళంబుల్
దెప్పరము గా[253]నొసఁగి చిప్పిలుచు వారి మెయి
నొప్పు పెరతావి ప్రియముప్పతిలఁ [254]బూనున్.

221


సీ.

ఈవిరుల్ వెతకి యి మ్మెలనాగ కలయంగ
నీవిరుల్ వెదకిన నిపుడుగలవె
యీసరుల్ బూనిననింత వింతయియుండు
నీసరుల్ దెలుపంగ యెలమి గలదె
యీవిర వాదుల కేపుజూపెద వేలె
.............................
..............................
.............................
[255]ననుచు కందువ మాటల నొనర నిటుల
విటుల జటులప్రవీణత వెలయఁ బలికి
ఠీవులలరంగ తావుల తావులైన
పూవు లమ్ముదు [256]రివ్వీట పువ్వుబోండ్లు.

222

చ.

అలరుల తోటలన్ మణికృతాచలకాంచనసౌధవాటులన్
జిలుకల మాటలన్ రసము జిల్కెడు చెల్వల యాటపాటలన్
గొలకుల తేటలన్ గళలు గుల్కు చతుర్విధగేహకోటులన్
గలిమిపొలంతి కీపురము కాపురమై విలసిల్లు నిచ్చలున్.

223


క.

కాంతలు నవ రతికాంతలు
కాంతలు సరసీజ[257]కాంతకాంతలు లీలా
కాంతలు కళాతికాంతలు
కాంతా! కనుఁగొంటె నేఁడు కనుపండువుగన్.

224


క.

అనివల్క వసిష్ఠమహా
ముని తక్కిన యార్వురును బ్రమోదంబొదవన్
గనుగొని పురవిభవంబున్
వినుతించి రుదంచితాతివిస్ఫుటపణతిన్.

225


క.

అంత ననంతానంతా
నంతఫలశ్రీలఁ జూచినంత నొసఁగు న
[258]త్యంతము నరులకు నట్టియ
నంతసరోవారి తీర్థమాడి మునీంద్రుల్.

228


ఉ.

నిక్కంపుభక్తి నెక్కొనిన నెమ్మది సమ్మదమెక్కఁ జొక్కుచున్
దక్కిన యైదు తీర్థములఁ దానములాడి ముకుందుఁ బాడి యా
చక్కి బడేడు రూపముల సాములకుం ప్రణమిల్లి కోరికల్
రక్కొనఁజేయు శ్రీవరదరాజులఁ గొల్వగఁ జేరి చేరువన్.

227


గీ.

వేగవత్యుత్తరతటాగ్రభాగ గణ్య
పుణ్యకోటి విమానవిస్ఫుట విధాతృ
యజ్ఞవేదిఁ బ్రసన్నుడై హస్తిశైల
మున వపాగంధముఖతచేఁ దనరువాని.

288


సీ.

తత శంఖ చక్ర గదా వరదానాభి
నయశోభి భుజచతుష్టయమువాని

కరుణారసోదీర్ణ కర్ణాంత విశ్రాంత
రవిచంద్ర[259]రూప నేత్రములవాని
చరణసేవక జలాదర విభావక విక
స్వర విభాస్వర ముఖాబ్దంబువాని
అసమాన శృంగారరసమాన కౌస్తుభ
లసమాన వక్షస్థలంబువాని
[260]తరణిబింబభ్రమానువిధాయి నూత్న
రత్న[261]మకుటాభిరమ్యశిరంబువాని
దేవతాచక్రవర్తిని దివ్యమూర్తిఁ
గాంచి సేవించి యప్పారి[262]కాంక్షిపరులు.

229


క.

రాజిల్లుచున్న యప్పుర
రాజము వెల్వడుచు ముందరంజనిచని భూ
యోజనయోగమ్మున ము
య్యోజనములుగడువ నచట నూర్జితమహిమన్.

230


సీ.

పనస నింబ కదంబ పాటలీ ఘనసార
సహకార ఖర్జూర మహిరుహముల
కుంద మందా రాబ్జ కుంజర మాలతీ
మల్లికావల్లీ మతల్లికలను
సర్వర్తు గుణయోగ సంతత ప్రస్రవ
త్ఫలరస మకరందజల ఝరముల
సహకార పల్లవాస్వాద కషాయిత
కంఠ కోకిలకుహూకారములను
విగతవైర పరస్పర విహరమాణ
హరి కరి వ్యాఘ్ర [263]గో బిడా లాఖు శిఖ భు
జంగమ ప్రముఖానేక జంతుసమితి
[264]చే నిరంతర పరిపూర్ణమైనదాని.

231

మహాస్రగ్ధర.

ఘటికామాత్రోపసేవాకలన
జనులకుం గాంక్షితార్థంబు లిందే
ఘటియించున్ ప్రాగ్భవీయోత్కట
కుటిల మహాకల్మషంబుల్దొలంగున్
స్ఫుటరీతిన్ దీనిభాతిన్
బొలుచునె మఱి యీభూమి నెందేనియం చు
త్కట[265]రీతిన్ దెల్పు జాడందగు
శిఖిరవముల్ గల్గి రాజిల్లుదానిన్.

232


క.

మృగపతులౌటను [266]నొరయన్
బగలు నిసర్గజములై నపగలెఱుఁగకయే
మృగములఁ బరిపాలింపుచు
నెగడెడు సింగములగముల నెరవగు దానిన్.

233


సీ.

నెత్తంపు రతనాల నిగ్గు లగ్గలికల
జాళువా గుబ్బలిఁ బోలుదాని
హరిపద సంభూత సరిదంబు సంగతి
నాకలోకప్రౌఢి నవ్వుదాని
అమిత ధాతుప్రత్యయాగ[267]మానితమౌట
శబ్దశాస్త్ర ప్రతిచ్ఛాయదాని
సరముల సతతప్రసర దూర్మికా కంక
ణాసక్తి నృపలీల నమరుదాని
కలిత భృగు జటీ శాండిల్య గాలవాది
యుక్తి ఋష్యాశ్రమమువలెనుండుదాని
తృప్త మృగ పక్షి సంఘాత [268]దీర్ఘఘోష
ణ ప్రవర్తన వనరీతి నగెడుదాని.

234


గీ.

ప్రాంశు శిఖర మయూర[269]దృక్ స్రంసమాన
భుజగ పాశంబు లరుణుండు పొసఁగఁ గూర్ప

నర్కరథమున కొనర మధ్యాహ్నవేళ
గతి విలంబంబు గావించు కరణిదాని.

235


సీ.

నెత్తంబులందు మానికముల కలిమిచే
మేరు [270]మహీధ్రమ్ము దూరుచేసి
రహిమించు పటికంపు రాగుంపు సొంపున
కైలాసకుధరమ్ము కాకుచేసి
నెలరాతి[271]చాలుపు వలి[272]నీటిజాలున
హిమవన్నగేంద్రమ్ము నీసడించి
సిగరమ్ములను నిగనిగబంగరువునను
హేమకూటనదంబు నెగ్గులెన్ని
సురభి[273]చందనశాఖి సంశోభి యగుట
మలయధరణిధరేంద్రమ్ముఁ జులకఁ జేసి
బహుతరంబైన చామరప్రతతి కలిమి
నొలసి నగరాజభావమ్ముఁ దెలుపుదాని.

238


క.

[274]పటికాక్షసరముఁ జేకొని
ఘటికామాత్రము జపింప మనమగు సిద్ధుల్
ఘటియింపఁజేయు దానిన్
[275]ఘటికాద్రిని నచలభక్తిఁ గనుగొని యచటన్.

237


మ.

ఫలతీర్ధాహ్వయ తత్సరోవరతటప్రాంతంబున న్నిల్చి ని
శ్చలవృత్తిం దపమాచరించుమునులన్ సాధుక్రియంగాంచి వా
రలు దర్భాసన వంద నార్చన లొనర్పన్ బ్రేమఁగైకొంచు ను
జ్జ్వలవాక్ప్రౌఢిమఁ బల్కిరిట్టులని వాత్సల్యంబు దీపింపగన్.

238


చ.

అనిశము నర్థకామములయందు విరక్తతఁ దెల్పెడున్ భవ
ద్ఘనతరచిత్తశాంతి మరిధర్మము మీ రెటనుందురందు మీ
మనముననుండు మోక్షదుఁడు మాధవు డింకఁ దపఃప్రవృత్తి కై
మొనసినకోర్కి యేది మది మోదముతో నది మాకుఁ దెల్పుఁడా!

239

చ.

అనవుడు వార లిట్టులని రాదరమొప్ప మహర్షులార! మీ
రనినగతిం ద్రివర్గముల నాస యొకింతయు లేదు ముక్తికై
వనజదళాక్షు గాంచుటకు వాంఛితమొక్కడుదక్క దానిపై
ఘనతపమాచరించుటకు కారణమున్నది చిత్తగింపుడా!

240


సీ.

[276]మునులార [277]దివిపైన మునుపందరమును మా
పతి [278]గుఱియించి తపంబు సల్ప
నాకాశభారతి యచటఁ బ్రసన్నయై
హితభాషణముల మాకిట్టులనియె
వినుఁడిందు మునులార! విష్ణుసాక్షాత్కార
మతిదుర్లభంబు ప్రయాససాధ్య
[279]మటుగాన యవనిపై ఘటికాచలము గల
దందు వే ప్రత్యక్షమగును శౌరి
కృతయుగమ్మున సప్తర్షు లతులకీర్తు
లందుఁ దపమున హరిఁ గాంతు రట్టియెడలఁ
గందురు ముకుందు నందుల కరుగుఁ డనిన
నాటగోలెను వచ్చియున్నార మిచట.

241


క.

అన విని యాసప్తర్షులు
మనమున నశరీరవాణిమాటలవలనన్
వనజాక్షుఁ గనుట నిజమని
యనుపమసంతోషభరము నందుచు నచటన్.

242


వ.[280]

ఫలతీర్థాహ్వయ సరోవరవారిఁ గృతస్నానులయి నిత్యకృత్యంబు లాచరించి.

243


శా.

వారంతన్ ఘటికాచలేశ్వరు జగత్స్వామిన్ దయాసారగం
భీరాకారు నుదారుని న్నిజమనఃపీఠంబున న్నిల్పి దు

ర్వారంబౌ విషయైక[281]భోగనిరతస్వాంతంబు బంధించి తా
రారాధించిరి వేద[282]చోదితమను ధ్యానప్రకారంబునన్.

244


క.

హరి సర్వజీవహృదయాం
తరగతి సర్వజ్ఞుఁ డయ్యుఁ దన్మునిచిత్త
స్థిరతఁ గనన్ క్రీడాత
త్పరుఁడై కించిద్విలంబపరుఁడై యుండన్.

245


ఉ.

వారలు శౌరిఁగానమికివందురుచున్ దురపిల్లి యక్కటా
శ్రీరమణీమనోహరుఁ డశేషజనావనతత్పరుండు మా
కోరిక యియ్యఁడయ్యె ప్రతికూలతఁ జెందె మదీయభాగ్యముల్
నారద వాయునందన సనందన ముఖ్యులఁ బోలమింతయున్.

246


చ.

యమముఖ పూర్వయోగనిచయమ్మున సుస్థిర మేమహాత్ముచి
త్త మతఁడుదక్క నన్యులకుఁదప్పుఁదలంపు ప్రమాదయుక్తిఁదా
లిమిపసలేమిఁ గష్టపడలేమి శుచిత్వములేమి మానస
భ్రమ నలసత్వసంగతి నభక్తి నశక్తిని నమ్మకుండుటన్.

247


క.

అని యీగతి తమ యోగ
మ్మున కెడనెడ నంతరాయములు దెల్పుచు నం
త నితాంతనిశ్చలంబై
తనరు తపంబాచరింప తాత్పర్యమునన్.

248


వ.

తదవసరమ్మునం బిచండిల మార్తాండమండలాఖండదీప్తిఛ్ఛటానిరా
సక బ్రహ్మాండకటాహ [283]పాటన ప్రశస్త చిరత్నరత్నప్రభా భాసుర
కోటీరుండును, కోటీరమ్మద మదవిదారక పిశంగలోచన త్రితయాం
చల ప్రోచ్చలద్విస్ఫులింగసముదయుండును, సముదయత్ప్రభావిభా
సమానరత్నమంజీర కంకణ కేయూర హార కుండల ప్రముఖ
విభూషణవితానుండును, వితానధ్వంసరిరంసాక్షుద్ర వీరభద్రరౌద్ర
రసవిద్రావణ సమున్నిద్రకరాళదంష్ట్రాయుగళుండును, గళవినిర్గత
కహకహోత్తర్జనగర్జారవప్రవిదారిత దానవహృదయవిసరుండును,

విసరత్కేసరజటాజాల పరికల్పిత నభోలక్ష్మీగృహవదనమాలికాలం
కారుండును, లంకారమణకుమార భయంకర బిరుద హాటకకశిపు
నిశాటవక్షఃకవాట పాటన[284]కుఠారకఠోరనఖర ప్రకరుండును, కరా
నీత దిక్కరీంద్రప్రయుక్తమందాకినీజలసారశీకరసమాప్లుత[285]విష్టపత్ర
యుండును, త్రయీవిభవస్థావరకేంద్రాగ్నివరుణవాయుమనుముని
వసు పరమేష్ఠిహరుండును, హర[286]జహాతిఫరితోభి[287]ధాన ధానవక్షోభ
కారిభుజాయుగళుండును, యుగపత్ప్రవృత్త విశ్వావసు తుంబురు
నారద ప్రభృతి దివ్యగాయనగీత నిజనామాంకిత బిరుదావ ళ్యుదా
హరణ మంగళాష్టక దండకాదిప్రబంధసంరంభుండును, రంభాద్య
ప్సరః ప్రపంచిత నృత్తసమానకాలీన పారిజాతప్రసూనవర్ష దివ్య
దుందుభిధ్వానుండును నై శ్రీనరసింహదేవుండు ప్రత్యక్షంబైన.

249


క.

భయమును కంపంబును వి
స్మయమును సంభ్రమము చిత్తసమ్మోదము భ
క్తియు ముప్పిఱిగొనఁ బ్రణతులు
నియతిం గావించు ఘటిత నిటలాంజలులై.

250


వ.

ఇట్లని స్తుతియించిరి.

251


సీ.

సంత్యక్తమదమానజనశ్రేష్టదానమం
దారకాయ! తమోవిదారకాయ!
ప్రాగ్భవార్జిత మహాపాతకాంబుధర ప్ర
భంజనాయ! సురారిభంజనాయ!
మఘవదాదిముఖాదిమకుటాగ్రరత్న నీ
రాజితాయ! దయావిరాజితాయ!
[288]భక్తభాషితరమాపతిసమస్తాత్మతో
ద్ధారకాయదరారి[289]ధారకాయ
ప్రణతిమభినుతిమహితార్చాం ప్రపత్తి
మంజలీం శరణాగతిం ప్రార్థనాంచ
తన్మహేకుర్మహేవిదద్మఃసమర్ప
యామహేదద్మయిమయేదయామహేచ.

252

దండకము:

శ్రీనృసింహా సురారాత్యహంకారరంహా ప్రమత్తేభ
సింహా నిరంహస్తమస్సాధు సంకీర్తితాహ్వా, ద్విజిహ్వాదిరాడ్భూ
షణా బ్రహ్మముఖ్యామరాధీశకోటీరకోటిస్ఫురద్రత్నకోటీవినూత్న
ప్రభా భాసమానాంఘ్రి రాజీవ రాజీవగర్భాండ భాండచ్ఛటా
సృష్టిరక్షావినాశక్రియాదక్ష దక్షాధ్వరధ్వంసిచేతః[290]ప్రమోదాతి
నిష్ణాతవేషా అశేషాజరానీకదుర్లోకదంష్ట్రాస్యజిహ్మా నఖాగ్రక్షణోద
గ్రజాగ్రన్మహావిగ్రప్రగ్రహా గ్రాహరూపోగ్ర సంసార బంధచ్ఛి
దాచుంచుచంచల్లవిత్రా పవిత్రాకృతీ స్వామి నీదివ్య లీలా నికా
యంబు లాత్మన్వివేకింపగా నప్రమేయంబు లశ్రాంతయోగీంద్ర
హృద్గేయముల్ శక్రశంభుస్వయంభూమనోజ్ఞేయముల్ భవ్యదివ్యర్షి
వాగ్గేయముల్ క్షీరవారాశికన్యాజనుర్భాగధేయంబు లవ్వాని
నేమున్ నుతింపన్ ప్రవర్తింపు టోహో మహాసాహసిక్యంబు దేవో
త్తమా సోమకాఖ్యుండు దైతేయముఖ్యుండు వాణీవధూనాథు
వంచించి ప్రామిన్కులెల్లన్ [291]బ్రమోషించి మున్నీటిపెన్నీటిలో
డాగ వానిన్ మహామత్స్యరూపంబునన్ బుట్టి వారాశిలోఁ బట్టి
పుచ్ఛంబునన్ గొట్టి యా వేదముల్ దెచ్చి యావేధకున్ బ్రీతితో
నిచ్చి హెచ్చునా గటాక్షింపవా వైదికాచారమార్గంబు రక్షింపవా
దేవతల్ దేవతారుల్ సుధోత్పాదనార్థంబుగా మందరాగమ్మునన్
వారిరాశిన్ మధించంగ నప్పర్వతంబబ్ధిలో గ్రుంగినన్ దానిఁ
గూర్మావతారంబునుం దాల్చి పైకెత్తవా కీర్తులన్ హత్తవా పాప
బుద్ధిన్ హిరణ్యాక్షు డిద్ధారుణిన్ జాపగాజుట్టి పాతాళలోకం
బునన్ బెట్ట దానిన్ వరాహావతారంబునన్ మీఱి దంష్ట్రాగ్రభాగంబుచే
నుబ్బగా నెత్తవా సర్వమున్ విష్ణుఁడేయంచు భాషించు ప్రహ్లా
దుపైఁ గిన్క వాటించి యిచ్చోట నీ వాహరింజూపుమంచున్ హిర
ణ్యాక్ష దైత్యానుజుం డుక్కుకంబంబు దాచేతఁ దాటింప పాటించి
యందే నృసింహావతారంబునన్ బొల్చి ఘోరార్భటిన్ నిల్చి యాదై
త్యునిన్ ద్రుంచవా బాలు ప్రహ్లాదు రక్షించి విఖ్యాతిచే మించవా
వామనబ్రహ్మచర్యాకృతిన్ [292]బూని నీ వా బలిం జేరి యాదైత్యుచేఁ
గోరి పాదత్రయీమాత్రభూదానముం బట్టి త్రైవిక్రమాకారముం
బూని మింటన్ ధరిత్రిన్ పదద్వంద్వమున్ నించి శిష్టేకపాదంబు
తన్మూర్థభాగంబుపై నుంచి యద్దైత్యుఁ బాతాళముం జేర్పవా వజ్రకిన్
గోర్కె చేకూర్చవా తండ్రికింగీడు వాటించునక్కార్తవీర్యార్జునున్

జామదగ్నుండవై త్రుంచి శోధించి తజవంశావళిం గిన్క
ముయ్యేడుమాఱుల్ కుఠారాగ్రహేతిన్ రణిక్షోణహింసించి తద్రక్త
ధారావళిన్ సప్తహ్రదంబుల్ ముదంబొప్పఁగావించి వాటన్
బితౄణం బొగిం దీర్పవా [293]భూభరం బార్పవా పంక్తికంఠుం డకుంఠ
ప్రతాపంబునన్ వాసవాద్యష్ట[294]దిక్పాలురన్ సిద్దసాధ్యాప్సరోయక్ష
గంధర్వవిద్యాధరశ్రేణులం బట్టి బాధింప వానిన్ విదారింప ధాత్రిన్
దశస్యందనక్షోణిపాలాత్మజాతుండవై రామనామంబునం బుట్టి
సీతాసతిం బెండ్లియై తండ్రియాజ్ఞప్తి నీరేడుసంవత్సరంబుల్ మహా
రణ్యవాసంబు గావించి సీతాపహారున్ మహావీరు లంకాపురీవాసు
వీతాత్మసంత్రాసు లోకైకవిద్రావణున్ రావణున్ భండనక్షోణిలో
ద్రుంచి సీతాసమేతంబుగా రాజ్యముం జెందవా సర్వలోకస్తుతుల్
బొందవా ధాత్రిఁ గృష్ణాగ్రజాతుండవై [295]రోహిణేయుండవై బుట్టి లీలం
బలంబాదిదుష్టాసురశ్రేణి ఖండింపవా దిక్కులంవగీర్తిలనిండింపవా
త్రైపురేంద్రద్విడాయుర్వి నాశార్థమై బుద్ధరూపంబునన్ దద్వధూ
శీలభంగంబు [296]భావింపవా మోహనానేకశాస్త్రప్రసంగంబుఁ గావిం
పవా మీఁదటన్ గల్కిరూపంబునన్ మ్లేచ్ఛులన్ మట్టనున్నట్టి మీ
దివ్యలీలల్ ప్రశంసింతు మీశా విధీశా చిత్తుదుష్ప్రాపమౌ నీదు
రూపంబుఁ గన్గొంటి మస్మత్తపంబుల్ ఫలించెన్ నిరీశా రమాధీశ
సర్వేశ్వరా నిర్వికల్పా నిరీహా పరానందసంవిత్స్వరూపా నృసింహా
నమస్తే నమస్తే నమః.

253


ఆశ్వాసాంతము

మ.

సతతానేక విపశ్చిదీడిత కళాజాతామ్ర తామ్రాక్షశో
భిత దేహశ్రమనందితైకఖురళీభేతాళ[297]తాళోద్భట
స్తుతిపాత్రీకృతసార సారగుణయాదోరాశి [298]దోరాసితా
సీతధారాసితమండనాగ్రనిహతాశేషాహి[299]రాణ్మండలా.

254


పంచచామరము.

మరాళ రాజి రాజితక్షమా ధరేంద్ర చంద్రికా
నరాళ గాంగ తుంగ భంగ నవ్య నవ్యయప్రభా

ధురా లసత్వ కారి కాంతి ధుర్య కీర్తి కీర్తి తా
కరాళ విద్విషన్నికాయగర్వశార్వ[300]రారుణా.

255


[301]మాలిని.

సరసగుణసమాజా! సన్మృగేంద్రస్ఫుటేజా!
పరభటకృతపూజా! బంధుగీర్వాణభూజా!
తరుణతరణితేజా! ధారుణీరాజరాజా!
భరణసుకవిభోజా! భాగమాంబాతనూజా!

256


గద్య. ఇది శ్రీమత్పరమపదనాథ నిరవధిక కృపాపరిపాక పరిచిత
సరస కవితాసనాథ తెనాలిరామకృష్ణకవినాథ ప్రణీతంబైన
ఘటికాచల[302]మాహాత్మ్యంబను మహాప్రబంధంబునందు
ద్వితీయాశ్వాసము.

  1. వెలయ. తా. మేయ. పూ. ము.
  2. సవరని. తా. సవరిసి. పూ. ము.
  3. నమర. తా.
  4. నతి. తా.
  5. శృతా. తా.
  6. ల లుండి లో నుండిక (చి). తా.
  7. మ్రొల్చివర. తా. మేల్చివర. పూ. ము.
  8. కలాపనమ్ములు. తా.
  9. రింప. తా.
  10. పదాంగములు నిలిపి. తా.
  11. సుంగడితపు తా. నంగడితపు పూ.ము.
  12. బెళబెళల.
  13. శిఖిరలు. తా.
  14. పాంసులవణాంశభంజల ఫలరసముల. తా. పాంసులవణశుభోజ్వల ఫలరసముల. పూ.
  15. తత్కథల్. తా.
  16. దరు. తా.
  17. జాల. పూ. ము.
  18. వరులకు. తా.
  19. క్షుత్కీలికాన్యాయంబై. పూ. ము.
  20. మీరు
  21. చెల్వ. తా.
  22. లై యుండిన. తా.
  23. నాజనాసూననాజనాసూన .... జ. తా.
  24. దివిజాత్మ. తా.
  25. యీలాగుజాళువాపొంగుళ్లు. తా.
  26. చెంత తా.
  27. ఈపద్యము పూర్వముద్రణమున లేదు.
  28. విటివిటి. తా.
  29. చేతన్ తా.
  30. యాచాత త్రా. తా.
  31. యదుద్దుఁద్భుతమభయం. తా.
  32. జేరి. తా.
  33. నంగము. పూ. ము.
  34. వొళ్ళ. తా.
  35. నొక్క. తా.
  36. చెక్కు. తా.
  37. విటచెడి. తా.
  38. వుర కిటు. పూ. ము.
  39. సార. తా.
  40. డై. పూ. ము. తా.
  41. పెట్టి. పూ. ము. తా.
  42. పెనుపలవాటగు..... .... బెల మెత్తు... .నిమఱగెన్. పూ. ము.
  43. జాల పూ. ము.
  44. సద. తా. పదలక్ష్మి మేనఁగలింపగ. పూ. ము.
  45. సింహదలోయన. తా. సింహములోయన పూ.ము.
  46. పక్కల బరల తా.
  47. డా. తా.
  48. విడువడ. పూ. ము. తా.
  49. యనమ. తా.
  50. గలిగి. తా.
  51. ఘటిల్లె. తా.
  52. దృప్తుని. పూ. ము.
  53. య న. పూ.ము.
  54. లెన్. పూ. ము.
  55. కాకలిదప్పి వే కాపబోగ. తా. నాఁకలి దప్పి లేకాఁపఁబోఁగ. పూ. ము.
  56. యయ్యారమణికి నెన్నియును. తా. యయ్యారుమణికి నెన్నియును పూ.ము.
  57. కరగి తా.
  58. కుధరతరులలో. తా. కుధరతరులతా. పూ. ము.
  59. తద్ఘనమై. తా.
  60. ముప్పొంగ తా.
  61. నాగమని. తా.
  62. నేగి తా.
  63. యేను వినుడు వనజ. తా.
  64. లోన వాసుకి కట్టె నేగట్టు రేని శృంగాగ్రసీమ బెట్టువోలెడు నెర. తా.
  65. రిక్కులతో విడు డాడు. తా.
  66. ముదిలోగి. తా.
  67. జెందె. తా.
  68. నిబళ. తా.
  69. యకౌంక్ష. తా.
  70. నడుకబడి. తా.
  71. మునుమిన్నుదిందియ. తా.
  72. చిరత్నప్రభ యత్నాంచిత. పూ. ము. తా.
  73. యైన జాతునికి. తా.
  74. దానాస యై. తా.
  75. కోర. తా.
  76. విలోళంబైన. పూ. ము.
  77. కడకంట. తా.
  78. యేమిదేయొక. తా. యేమిదేవి యొక. పూ. ము.
  79. దీరిచి. పూ. ము. తా.
  80. బూయ. తా. బూయు. పూ. ము.
  81. గూర్ప. పూ.ము. తా.
  82. ఈ పాదము తాళపత్రప్రతిలో లేదు.
  83. వింతయు. తా.
  84. పన్ని మిన్నలనీనన్. తా.
  85. మెట్టి. పూ. ము.
  86. మెరయ. తా.
  87. పార్విక. తా.
  88. ఈ పాదము తాళపత్రమున లేదు.
  89. మానముల. తా.
  90. జిల్వ. పూ. ము.
  91. ఈ పాదమునయతితప్పినది.
  92. తొడరున్. పూ. ము. తా.
  93. నారి. తా.
  94. మోకౌర. తా.
  95. గలరె. తా.
  96. మోవి. పూ. ము.
  97. క్రేవ. తా. క్రోవ. పూ. ము.
  98. తలపుల. పూ. ము.
  99. పేట పూ. ము.
  100. కోరికల పేట. తా.
  101. చి. పూ. ము.
  102. గా. తా.
  103. మదాభిగమనా. తా. పూ. ము.
  104. జూడ. పూ. ము. తా.
  105. ఇటనుండి పద్యము పూర్వముద్రణమున లేదు.
  106. ఇటనుండి కాళంజివరకు పూర్వముద్రణమున లేదు.
  107. మదియట. తా.
  108. మచ్చిగన్. తా. మచ్చికన్. పూ.ము.
  109. తనను. పూ. ము.
  110. వేడెంబు. తా.
  111. నడర. తా.
  112. కుంభి. తా.
  113. యా. తా. కతిచిరురాకు పూ. ము.
  114. డిదెయా. తా.
  115. సేనగోరిసేనలై . తా.
  116. బుదువనికే. తా.
  117. నందలి. తా.
  118. చంపక మున్నది (చెంప) సేరదు తేఁటి సారసామోద యీసరసనిలుము. పూ. ము.
  119. నిలుపు. తా.
  120. లను (సరుల్ ) సేసినాము. పూ. ము . సేవంతు లీవంతు. తా.
  121. ప్రోతి. తా.
  122. తనరచిలతనకు. తా.
  123. చెప (గి) దివిడియు జనవతుల. తా.
  124. (విరిదెస) నెరసి. తా.
  125. గాళ్ళకు. తా.
  126. గోరుచు. తా.
  127. నిను. తా.
  128. నలరుకులట. పూ. ము. తా.
  129. దాటుల. పూ. ము.
  130. యుండ. తా.
  131. గాలి. తా. పూ. ము.
  132. గున్న. పూ. ము.
  133. కౌగిటన్ . తా.
  134. బునగ.
  135. దుది
  136. చై
  137. పొగడపూవు లీ పొలతుక. తా. పొగడపూవు లివి పొలతుక. పూ. ము.
  138. నగడుగాదె మీరందరు డాయగ. తా, కనగడుగాది మీరందు డాయకు పూ. ము.
  139. ఈ పంక్తి పూర్వముద్రణమున లేదు.
  140. కినిసి. తా.
  141. పూర్వార్థమున ఛంధోగతి విచార్యము.
  142. ఈ పంక్తి పూర్వముద్రణమున లేదు. తాళపత్రప్రతిలో గూడ నీ రగడ సంపూర్ణముగా లేదు.
  143. ఈ పంక్తి పూర్వముద్రణమున లేదు. తాళపత్రప్రతిలో గూడ నీ రగడ సంపూర్ణముగా లేదు.
  144. ఈ పంక్తి పూర్వముద్రణమున లేదు. తాళపత్రప్రతిలో గూడ నీ రగడ సంపూర్ణముగా లేదు.
  145. మాముఖ్యాద్యప్సరసలు. తా.
  146. వీరుల. తా.
  147. యలయించి పూ. ము. తా.
  148. యచ్చట కడు నడకించు. తా.
  149. నడకించు పూ. ము.
  150. మెరయ తా.
  151. నా యొక. తా.
  152. నడిమింట. తా.
  153. నడిమింటిం జెలసి. పూ. ము.
  154. ఈ కడమభాగము పూ. ము. న లేదు.
  155. తమ్మి విడిచిన తా
  156. మడువులు.
  157. ఈ పద్యము పూర్వార్ధము పూ. ము. న లేదు.
    121, 122 పద్యములు రెండును ఒక పద్యముగా ఆసమగ్రచిహ్నములతో పూ.ము. న కలవు.
  158. సడలి. తా.
  159. చెలంగ. పూ. ము. తా.
  160. తాల్మిన. పూ. ము.
  161. కరుణ. తా.
  162. నిగుడింపుచున్.
  163. గ్రేలువగు.
  164. స్తనకుంభము (లురమునందు సంపాదింపాన్) అని పూర్వముద్రణమున నీపాదము పూరింపబడియున్నది.
  165. లుండు. తా.
  166. ముఖంబు పూ. ము.
  167. జేయ జిరవల. తా.
  168. గండ్లు చెంగల్వ నవ్వాలుగండ్లు. తా.
  169. హారము. తా.
  170. మెలఁగిరత్తరి. పూ. ము.
  171. పువ్వన్నియ. తా.
  172. పద్మినికి. తా.
  173. భూజిష్ఠా. తా.
  174. గారమ్ముతత్ననవాశా. తా.
  175. వారుణి. తా.
  176. హస్త. తా.
  177. కాని. తా. కాడ పూ. ము.
  178. ముత్తెముల్ వలెన్ గ్రమమున. తా.
  179. మన. పూ. ము.
  180. దని. తా.
  181. జోము. తా. బోము. పూ. ము.
  182. గాము. తా. నోము. పూ. ము.
  183. విత్తిన మర్యాద. పూ.ము. తా.
  184. నిండ. పూ. ము. తా.
  185. బొంకులు. తా.
  186. నింకన్. తా.
  187. హరి. తా.
  188. కెంబట్టు తా.
  189. సేసి పూ.ము. తా.
  190. దిండి. పూ. ము. తా.
  191. సమములు చె. తా. సమములు చెల్ల . పూ. ము.
  192. నేచతగు. తా.
  193. ఈ కడమ భాగము పూ. ము. లేదు. 164 వ పద్య మీ సీసమున కెత్తుగీతిగా ముద్రింపబడియున్నది.
  194. మునులు. పూ. ము. తా.
  195. కాల్యకరణీయదానకలసి భావన సేసి. తా. ఈ భాగము పూర్వముద్రణమున లేదు.
  196. బృందారతోదారు. తా.
  197. వాహినివహించు. పూ. ము. తా.
  198. కడులన్. తా.
  199. అలమున. తా. అలయమున. పూ. ము.
  200. నామతి. పూ. ము. తా.
  201. త్వ. తా.
  202. కాంక్ష పూ. ము.
  203. గ్రీవమును. తా.
  204. చెలువుల. తా.
  205. దానకు. తా.
  206. మించుల. తా.
  207. భిరుదుగల నాతి. తా.
  208. ధేశు. తా. వేశు. పూ. ము.
  209. కఠారువు.
  210. కూడు. తా. పూ. ము.
  211. పదముల ....గాత్రంబువాని. ఈ భాగము పూర్వముద్రణమున లేదు.
  212. పదములు తా.
  213. నల. తా.
  214. వేరెడు. తా.
  215. రేని. తా. జేని. పూ. ము.
  216. లందెడి దేవుని. పూ. ము. తా.
  217. తిగళుగురుని. తా.
  218. నవ్య పూ. ము. తా.
  219. భాస్వద్వీపశీతేశ రూ. తా.
  220. బ్రహ్మదేదీయునీవ. తా. బ్రహ్మంబు వెలయనీవ. పూ. ము.
  221. యబలల. తా.
  222. ను జ్వలజలజాతబిల్వములనైన. పూ. ము.
  223. విఘ్నేశ్వరుఁ బూజింతురా. తా. పూ. ము.
  224. నే ధన్యులైన తారెత్తగలరె. తా. పూ. ము.
  225. వినత. తా.
  226. ప్రమాణమము. తా.
  227. రమణులయిన యితన తనశేషసంజ్ఞు సార్థములు. తా. రమణులయి. పూ. ము.
  228. కడకు. తా. కడమ. పూ. ము.
  229. వన. పూ. ము.
  230. దనరి. పూ. ము.
  231. తమోద్గతి. పూ. ము.
  232. పటా. పూ. ము.
  233. వర. తా.
  234. ధాతులం. తా.
  235. జారు తా.
  236. వేద. తా.
  237. శోన్నత. తా.
  238. సంఘంబుల్ నిరీక్షింప. తా. సంఘంబుల్ నిరీక్షించి పెన్వెఱ. పూ. ము.
  239. బొమ్మ. తా.
  240. ననుప. తా.
  241. బోల్చు తా. పూ.ము. తా.
  242. నట్టి. పూ.ము.
  243. నీపురి. పూ. ము. తా.
  244. నొక్కొక్కమూలల. తా. నొక్కటమూలల. పూ. ము.
  245. తత్పురి సముద్యద్ధంతి. తా.
  246. నె. తా.
  247. బవిలి దీర్ప. తా. బలిమిఁ జేర్ప. పూ. ము.
  248. నడగు. తా. నడ నెరద భయ మావరింప. పూ. ము.
  249. వార్చి. తా.
  250. వెల్వడిరి. తా. పూ. ము.
  251. సమూహభూజ. పూ. ము.
  252. తుమ్మెదలు. పూ. ము . తా.
  253. నెసఁగి పూ. ము.
  254. బూనన్. పూ. ము. తా.
  255. యీ యలరుల కొమ్మ యేలవచ్చు ఇది యెత్తుగీతి పైపాదముగా
    పూర్వముద్రణమున కలదు. తాళపత్రమునను కలదు.
  256. రిమ్ముగ
  257. శాంత. పూ. ము. తా.
  258. భ్రాంతము. పూ. ము. తా.
  259. రూఢ. పూ. ము.
  260. తరుణి. తా.
  261. మకుటి. తా.
  262. కాంక్ష. తా.
  263. మృగ. తా.
  264. శనినీరంతర. తా. తో. నిరంతర. పూ. ము.
  265. కీర్తిం. పూ. ము.
  266. మెరయున్. పూ. ము.
  267. షూన్విత. తా.
  268. దిర. తా.
  269. దృత్సంసమాన. తా.
  270. మహీంద్రమ్ము. తా.
  271. చాలిపెన్. పూ. ము. తా.
  272. నిండు. పూ. ము.
  273. నందన పూ. ము.
  274. స్ఫటికా. పూ. ము.
  275. ఘటికాచలమచలభక్తి. పూ. ము. తా.
  276. మును లెల్ల. పూ.ము. తా.
  277. దీనిపై. పూ. ము. దివిపై . తా.
  278. గురిచి. తా.
  279. మట తా.
  280. ఈ వచనము తాళపత్రప్రతిలో కొట్టివేయబడియున్నది. మరియు నందు “నిత్యకృత్యంబు లాచరించి" అన్నది లేదు.
  281. భోగి. తా.
  282. మోదిత. పూ. ము.
  283. పాటవ. పూ. ము.
  284. కుఠారత్కఠోర. పు. ము. తా.
  285. విగ్రహుండును. తా.
  286. జహీతి. తా.
  287. దానవక్షోభటవిక్షోభకారి. తా.
  288. ఈపంక్తి అర్థము విచార్యము.
  289. దారకాయ. తా.
  290. ప్రమోషాతి. తా.
  291. ప్రఘోషించి. తా.
  292. మీరిచాతన్. తా.
  293. భూధరం. తా.
  294. దిక్పాలకుల్. తా.
  295. రాహణేయుండవై. తా.
  296. గాలింపవా. పూ. ము.
  297. తాళధ్వట. తా.
  298. దోరాశిరాశితధారాశిత. తా.
  299. రాఙ్మండలా. తా.
  300. శర్వరారుణా తా.
  301. తాళపత్రప్రతియం దీపద్య మిచట లేదు. ప్రథమ తృతీయాశ్వాసాంతములం దున్నది. రెండుచోట్లగల పద్యము మూడవచోటగూడ నున్నచో అదొక నిండని యుంచబడినది.
  302. మహత్వంబను. తా.