అయోధ్యాకాండము - సర్గము 73

శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాండే త్రిసప్తతితమః సర్గః |౨-౭౩|

వాల్మీకి రామాయణము
రామాయణ కాండములు
1. బాలకాండము
2. అయోధ్యాకాండము
3. అరణ్యకాండము
4. కిష్కింధకాండము
5. సుందరకాండము
6. యుద్ధకాండము
7. ఉత్తరకాండము

శ్రుత్వా తు పితరం వృత్తం భ్రాతరు చ వివాసితౌ |

భరతః దుహ్ఖ సంతప్తైదం వచనం అబ్రవీత్ |౨-౭౩-౧|

కిం నుణ్కార్యం హతస్య ఇహ మమ రాజ్యేన శోచతః |

విహీనస్య అథ పిత్రా చ భ్రాత్రా పితృ సమేన చ |౨-౭౩-౨|

దుహ్ఖే మే దుహ్ఖం అకరోర్ వ్రణే క్షారం ఇవ ఆదధాః |

రాజానం ప్రేత భావస్థం కృత్వా రామం చ తాపసం |౨-౭౩-౩|

కులస్య త్వం అభావాయ కాల రాత్రిర్ ఇవ ఆగతా |

అంగారం ఉపగూహ్య స్మ పితా మే న అవబుద్ధవాన్ |౨-౭౩-౪|

మృత్యుమాపాదితో రాజా త్వయా మే పాపదర్శిని |

సుఖం పరిహృతం మోహాత్కులేఽస్మిన్ కులపాంసని |౨-౭౩-౫|

త్వాం ప్రాప్య హి పితా మే.ద్య సత్యసంధో మహాయశాః |

తీవ్రదుఃఖాభిసంతప్తో వృత్తో దశరథో నృపః |౨-౭౩-౬|

వినాశితో మహారాజః పితా మే ధర్మవత్సలః |

కస్మాత్ప్రవ్రాజితో రామః కస్మాదేవ వనం గతః |౨-౭౩-౭|

కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ పుత్ర శోక అభిపీడితే |

దుష్కరం యది జీవేతాం ప్రాప్య త్వాం జననీం మమ |౨-౭౩-౮|

నను తు ఆర్యో అపి ధర్మ ఆత్మా త్వయి వృత్తిం అనుత్తమాం |

వర్తతే గురు వృత్తిజ్ఞో యథా మాతరి వర్తతే |౨-౭౩-౯|

తథా జ్యేష్ఠా హి మే మాతా కౌసల్యా దీర్ఘ దర్శినీ |

త్వయి ధర్మం సమాస్థాయ భగిన్యాం ఇవ వర్తతే |౨-౭౩-౧౦|

తస్యాః పుత్రం కృత ఆత్మానం చీర వల్కల వాససం |

ప్రస్థాప్య వన వాసాయ కథం పాపే న శోచసి |౨-౭౩-౧౧|

అపాప దర్శినం శూరం కృత ఆత్మానం యశస్వినం |

ప్రవ్రాజ్య చీర వసనం కిం ను పశ్యసి కారణం |౨-౭౩-౧౨|

లుబ్ధాయా విదితః మన్యే న తే అహం రాఘవం ప్రతి |

తథా హి అనర్థో రాజ్య అర్థం త్వయా నీతః మహాన్ అయం |౨-౭౩-౧౩|

అహం హి పురుష వ్యాఘ్రావ్ అపశ్యన్ రామ లక్ష్మణౌ |

కేన శక్తి ప్రభావేన రాజ్యం రక్షితుం ఉత్సహే |౨-౭౩-౧౪|

తం హి నిత్యం మహా రాజో బలవంతం మహా బలః |

ఊపాశ్రితః అభూద్ ధర్మ ఆత్మా మేరుర్ మేరు వనం యథా |౨-౭౩-౧౫|

సో అహం కథం ఇమం భారం మహా ధుర్య సముద్యతం |

దమ్యో ధురం ఇవ ఆసాద్య సహేయం కేన చ ఓజసా |౨-౭౩-౧౬|

అథ వా మే భవేత్ శక్తిర్ యోగైః బుద్ధి బలేన వా |

సకామాం న కరిష్యామి త్వాం అహం పుత్ర గర్ధినీం |౨-౭౩-౧౭|

న మే వికాఙ్ఖా జాయేత త్యక్తుం త్వాం పాపనిశ్చయాం |

యది రామస్య నావేక్షా త్వయి స్యాన్మాతృవత్సదా |౨-౭౩-౧౮|

ఉత్పన్నా తు కథం బుద్ధిస్తవేయం పాపదర్శిని |

సాధుచారిత్రవిభ్రాష్టే పూర్వేషాం నో విగర్హితా |౨-౭౩-౧౯|

అస్మిన్ కులే హి సర్వేషాం జ్యేష్ఠో రాజ్యేఽభిషిచ్యతే |

అపరే భ్రాతరస్తస్మిన్ ప్రవర్తంతే సమాహితాః |౨-౭౩-౨౦|

న హి మన్యే నృశసే త్వం రాజధర్మమవేక్షసే |

గతిం వా న విజానాసి రాజవృత్తస్య శాశ్వతీం |౨-౭౩-౨౧|

సతతం రాజవృత్తే హి జ్యేష్ఠో రాజ్యేఽభిషిచ్యతే |

రాజ్ఞామేతత్సమం తత్స్యాదిక్ష్వాకూణాం విశేషతః |౨-౭౩-౨౨|

తేషాం ధర్మైకరక్షాణాం కులచారిత్రయోగినాం |

అత్ర చారిత్రశౌణ్డీర్యం త్వాం ప్రాప్య వినివర్తతం |౨-౭౩-౨౩|

తవాపి సుమహాభాగా జనేంద్రాః కులపూర్వగాః |

బుద్ధేర్మోహః కథమయం సంభూతస్త్వయి గర్హితః |౨-౭౩-౨౪|

న తు కామం కరిష్యామి తవాఽహం పాపనిశ్చయే |

త్వయా వ్యసనమారబ్ధం జీవితాంతకరం మమ |౨-౭౩-౨౫|

ఏష త్విదానీమేవాహమప్రియార్థం తవనఘం |

నివర్తయిష్యామి వనాత్ భ్రాతరం స్వజన ప్రియం |౨-౭౩-౨౬|

నివర్తయిత్వా రామం చ తస్యాహం దీప్తతేజనః |

దాసభూతో భవిష్యామి సుస్థిరేణాంతరాత్మనా |౨-౭౩-౨౭|

ఇతి ఏవం ఉక్త్వా భరతః మహాత్మా |

ప్రియ ఇతరైః వాక్య గణైఅః తుదంస్ తాం |

శోక ఆతురః చ అపి ననాద భూయః |

సిమ్హో యథా పర్వత గహ్వరస్థః |౨-౭౩-౨౮|


ఇతి వాల్మీకి రామాయణే ఆది కావ్యే అయోధ్యాకాండే త్రిసప్తతితమః సర్గః |౨-౭౩|